موانع قانونی تحقق سیاست‌های جوانی جمعیت در نظام آموزش عالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار تعاون و رفاه اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده
در سال‌های اخیر، موانع قابل توجهی در مسیر ازدواج و فرزندآوری دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی مشاهده می‌شود. تکرارشوندگی این موانع، حاکی از ساختاری بودن موانع است و از آنجا که قوانین و مقررات، بخش مهمی از ساختار محسوب می‌شوند، می‌توان احتمال داد که ریشه بسیاری از موانع در متون قانونی نهفته باشد و نه صرفاً در سلیقه یا عملکرد مدیران. بر این اساس، پژوهش حاضر در پی آنست تا به این سؤال پاسخ دهد که موانعِ مشاهده‌پذیر و تکرارشوندۀ فرزندآوری در نظام آموزش عالی، چگونه و با چه فرایندی از قوانین و مقرراتِ مربوط به نظام آموزش عالی، متأثر است. در گام نخست این تحقیق با روش ردیابی فرایند، موانع تکرارشونده در زمینه فرزندآوری شامل: کمبود خوابگاه متأهلین، معضل درآمدزایی دانشجویان دکتری، معضل اشتغال و مهاجرت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی شناسایی و در گام دوم، از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با مدیران و کارشناسان آموزش عالی به علت‌یابی پرداخته شد. در گام سوم، با مطالعه قوانین و مقررات در حوزه‌های خاصی که از علت‌یابی به دست آمده بود، زنجیرۀ علّیِ چگونگیِ تأثیر قوانین و مقررات بر تولید موانع، حاصل شد. یافته‌های تحقیق نشان داد که این موانع، ریشه در برخی از متون قانونی دارند. نتیجۀ این پژوهش بر ضرورت بازنگری در قوانین و مقررات یادشده تأکید دارد؛ در غیر این صورت، شاهد بازتولید موانع فرزندآوری در ساختار آموزش عالی کشور خواهیم بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Legal barriers to implementing population rejuvenation in the higher education system

نویسندگان English

masood alamineisi 1
mojtaba asghari 2
1 Allameh tabatabaei university
2 Allameh tabatabaei university
چکیده English

In recent years, significant obstacles have emerged regarding marriage and childbearing among university students and graduates. The higher education system, from a policy and legal standpoint, bears responsibility for addressing these challenges. However, not only have these obstacles remained unresolved, but they have also been recurrent across different governmental periods. This recurrence suggests that the barriers are structural in nature, and since laws and regulations constitute a key component of any structure, it can be inferred that many of these issues originate in the legal frameworks governing higher education, rather than merely in managerial discretion or performance.

Accordingly, this study seeks to answer the question: How and through what processes do recurring barriers to childbearing in the higher education system stem from its laws and regulations? Employing a process-tracing method, the study first identifies key recurring challenges. In the second step, in-depth semi-structured interviews with higher education managers and experts were conducted to investigate the causes. In the third step, by examining relevant laws and regulations identified in the previous phase, a causal chain was mapped to illustrate how these legal instruments contribute to the creation of such barriers. The study concludes that without revising legal framework, the reproduction of childbearing barriers within the higher education system will likely continue.

کلیدواژه‌ها English

policy making
population
fertility. government
laws
higher education
-   ارحامی، آسیه. (۱۴۰۳). مروری بر سیاست‌های فرزند آوری کشور؛ از تحدید تا تشویق. رسانه KHAMENEI.IR. بازیابی از: https://khl.ink/f/56393
بگی، میلاد؛ صادقی، رسول و حاتمی، علی. (۱۴۰۰). تمایل به فرزند آوری در ایران: تعیین‌کننده‌ها و محدودیت‌ها. مطالعات راهبردی فرهنگ، سال اول، شماره 4: ۵۹–۸۰. بازیابی از: https://doi.org/10.22083/scsj.2022.149113
-   پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. (11/10/1402). ۳۰ درصد خوابگاه‌های متأهلی کشور در دو سال اخیر ساخته شد. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. بازیابی از:
https://dolat.ir/detail/432375
-   تاج‌بخش، غلامرضا. (۱۳۹۹). مطالعه زمینه‌ها و بسترهای کاهش نرخ باروری: پژوهشی کیفی. فصلنامه جمعیت، سال بیست‌وهفتم، شماره ۱۱۳ و ۱۱۴: ۶۹–۹۶. بازیابی از:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1859736
-   حسنی سعدی، زهره و رحمانی‌پور، ریحانه. (۱۴۰۲). بررسی تأثیر نظام آموزش عالی بر نهاد خانواده با تأکید بر مقررات آموزشی و خدمات رفاهی. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
 خبرگزاری ایرنا. (20/10/1402). خوابگاه‌های متأهلی در دولت سیزدهم ۲ برابر شد. خبرگزاری ایرنا. بازیابی از: https://www.irna.ir/news/85350373
-   خبرگزاری مهر. (14/3/1403). ۵۰ درصد لغو تعهد آموزش رایگان بر اساس سابقه کار است. خبرگزاری مهر. بازیابی از: https://www.mehrnews.com/news/61
-   دانشگاه رازی. (بدون تاریخ). آیین‌نامه نحوه واگذاری خوابگاه متأهلی دانشجویی. بازیابی از:
https://razi.ac.ir/documents/584122/724944
-   رصدخانه مهاجرت ایران. (۱۴۰۱). سالنامه مهاجرتی ایران. تهران: رصدخانه مهاجرت ایران.
-   روزنامه دنیای اقتصاد. (1/5/1398). مدرک پرطرفدار بازار کار.
-   شجاعی، فروغ؛ محسنی‌زنوزی، سید جمال‌الدین و محمد زاده، یوسف. (۱۳۹۸). اثرات پیری جمعیت بر هزینه مراقبت‌های بهداشتی در ایران. فصلنامه تأمین اجتماعی، سال پانزدهم، شماره 1: ۱۲۷–۱۳۹.
-   عباسی ‌شوازی، محمد جلال و عسکری ندوشن، عباس. (۱۳۸۴). تغییرات خانواده و کاهش باروری در ایران: مطالعه موردی استان یزد. نامه علوم اجتماعی، سال یازدهم، شماره 25: ۲۵–۷۵.
-   کاظمی‌پور، شهلا؛ زاهدیان، علیرضا؛ صفاکیش، محدثه؛ رضایی‌قهرودی، زهرا؛ اسلامی، محمد؛ عینی‌زیناب، حسن و عباسی، صفورا. (۱۳۹۴). بررسی نگرش جوانان در آستانه ازدواج و زنان همسردار ۱۵ تا ۴۹ ساله نسبت به فرزند آوری و شناخت عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر آن. تهران: پژوهشکده آمار.
-   مرکز آمار ایران. (۱۴۰۰). میزان باروری کل در ایران. بازیابی از:
https://amar.org.ir/news/ID/13733
-   مرکز آمار ایران. (۱۴۰۲). نتایج طرح آمارگیری از نیروی کار. بازیابی از:
https://amar.org.ir/statistical-information/statid/52036
-   مرکز رصد فرهنگی کشور. (۱۴۰۱). تحلیلی از وضعیت گروه‌های مرجع در ایران. بازیابی از:
https://ircud.ir/fa/content/283962
مقصودپور، محمدعلی. (۱۳۹۴). عوامل مؤثر بر کاهش نرخ باروری در ایران از دیدگاه علم اقتصاد در دوره زمانی ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۰. مجله اقتصادی، سال پانزدهم، شماره 3 و 4: ۸۳–۱۰۰. بازیابی از: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1101502
-   مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور. (۱۴۰۲). ایران جوان در سال ۱۴۳۰؛ ضرورتی دسترس‌پذیر. بازیابی از:
https://pm.skums.ac.ir/DorsaPax/userfiles/Sub174/iran.pdf
 یوسفی، هادی. (۱۴۰۱). گزارش نظارتی در خصوص الگوی تخصیص ظرفیت پذیرش دانشجو در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.