تحول در درک از خود به‌مثابه شهروند جهانی: مطالعه‌ای برتجربه‌ زیسته دانش‌آموزان دبیرستانی شهر رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم اجتماعی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه ازاد اسلامی

2 عضو هیات علمی

3 گروه علوم اجتماعی دانشگاه گیلان

چکیده
در این پژوهش، تغییرات ایجادشده در درک دانش‌آموزان ساکن شهر رشت از هویت خود به‌مثابه شهروند جهانی مورد بررسی قرار گرفته است. جهانی‌شدن به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی و فرهنگی، موجب تحول در نگرش‌ها، ارزش‌ها و هویت نسل جوان شده و آنان را با چالش‌هایی در بازتعریف شهروندی روبه‌رو کرده‌است. هدف این پژوهش، شناخت ابعاد مختلف این تغییرات هویتی و تحلیل تجربه‌های زیسته نوجوانان در مواجهه با فرآیند جهانی‌شدن است. پژوهش با روش قوم‌نگاری انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ دانش‌آموز دختر و پسر دبیرستانی (پایه‌های دهم تا دوازدهم، در بازه سنی حدود ۱۵ تا ۱۸ سال) و مشاهده مشارکتی در فضای مدرسه گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل مضمون انجام شد. یافته‌ها نشان داد که جهانی‌شدن در پنج بعد اصلی بر هویت دانش‌آموزان تأثیرگذار بوده است: جهانی‌شدن تجربیات زندگی روزمره، جهانی‌شدن ارزش‌ها، روحیه انتقادی، پویایی و تحول و اهمیت یافتن خود. این ابعاد، نشان می‌دهند که نوجوانان نه‌فقط از طریق رسانه‌ها و ارتباطات جهانی، بلکه از مسیر بازسازی ارزش‌های فردی و اجتماعی، به ساخت هویتی فراملی حرکت کرده‌اند. گرایش به استقلال، تغییر گروه‌های مرجع و انتقاد به ساختارهای آموزشی و فرهنگی، از دیگر مؤلفه‌های این تغییر است. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که جهانی‌شدن فرآیندی پیچیده و چندوجهی است که بر تمامی ابعاد زندگی نوجوانان تأثیر گذاشته و آنان را به‌سمت درک از «خود» به‌مثابه شهروند جهانی سوق داده است .

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Transformations in Self-Understanding as Global Citizens: A Study of the Lived Experiences of High School Students in Rasht

نویسندگان English

Zahra Esmaeilzadeh 1
Soheila Alirezanejad 2
Mohammad Mahdi Rahmati 3
1 Department of Sociology, Rs. C, Islamic Azad University
2 Faculty Member
3 Department of Social Science Guilan University
چکیده English

This study explores the transformations in high school students’ self-perception as global citizens in the city of Rasht, Iran. Globalization, as a socio-cultural phenomenon, has reshaped the values, attitudes, and identities of younger generations, confronting them with new challenges in redefining citizenship. The objective of this research is to examine the various dimensions of these identity shifts and analyze adolescents’ lived experiences in the context of globalization. The study was conducted using an ethnographic qualitative approach. Data were collected through semi-structured interviews with 15 male and female students in grades 10 to 12 (aged approximately 15 to 18) and through participant observation in school settings. Thematic analysis was applied to analyze the data. The findings revealed that globalization affects students’ identities in five major dimensions: globalization of everyday experiences, globalization of values, development of critical consciousness, sociocultural transformation, and increased emphasis on individual selfhood. These dimensions indicate that adolescents are not merely passive recipients of global influences, but rather actively reconstruct their personal and social values toward forming transnational identities. Tendencies toward independence, shifting reference groups, and critiques of educational and cultural structures were also observed. Overall, the study demonstrates that globalization is a multifaceted and complex process that deeply impacts all aspects of adolescents’ lives, leading them toward a redefined understanding of the self as a global citizen.

کلیدواژه‌ها English

Globalization
Global Citizenship
Social Identity
High School Students
Ethnography Method
Rasht
-   آزاد ارمکی، تقی و اکبری، حامد. (1391). «فهم ماهیت جامعه ایرانی بر اساس الگوی گذران اوقات فراغت نسل جوان»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره ۱، شماره ۱ : 45–62.
-   ازکیا، مصطفی؛ احمدرش، رشید و پارتازیان، کامبیز. (1396). روش‌های تحقیق کیفی: از نظریه تا عمل (جلد سوم). تهران: انتشارات کیهان.
-   ابوالحسنی، فاطمه؛ فرهمند، مهناز و افراسیابی، احسان. (1403). «راهبرد شهروندان جوان در عرصه مطالبات بی‌پاسخ: مطالعه کیفی در شهر یزد»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دوره ۴، شماره ۱: 12–29.
-   اسلامی، روح‌الله. (1393). «تکنولوژی اطلاعات و سیاست به‌مثابه متون متحول برای سیاست‌گذاری»، سیاست‌های راهبردی و کلان، دوره ۲، شماره ۶ : 129–156.
-      امام‌جمعه زاده، حسن؛ احمدی، محمد و اسماعیلی، سعید. (1393). «اثرات جهانی‌شدن بر فرهنگ بومی و تغییرات اجتماعی در خاورمیانه»، پژوهش‌های فرهنگی خاورمیانه، دوره ۲، شماره ۴ :23–39.
-   باقری، مجید؛ حسین زاده، علی و هاشمی، ناصر. (1394). «بررسی تأثیر جهانی‌شدن بر هویت قومی»، دومین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران : 123–142.
-   بخارایی، سعید؛ شربتیان، محمدحسن و کبیری، لیلا. (1396). «تحلیل جامعه‌شناختی وضعیت شهروندی فرهنگی در شهر تنکابن»، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره ۷، شماره ۳ : 45–62.
-   رایجیان اصلی، کامران و رحیمی نژاد، اسماعیل. (1402). «سیاست‌گذاری جنایی و نقش جرم‌شناسی فرهنگی در تغییرات سیاستی»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره ۱۱، شماره ۲۱ : 259–302.
-   رشتیانی، آذر و سیف‌اللهی، سیف‌اله. (1395). «سنجش زمینه جامعه‌شناختی شکل‌گیری و توسعه شهروندی جهانی در میان جوانان»، مطالعات راهبردی جوانان و ورزش، دوره ۳، شماره ۲ : 33–50.
-   سطوتی، جعفر. (1392). «مطالعه تطبیقی مفاهیم مربوط به جوانان در ایران و جهان»، مطالعات راهبردی جوانان و ورزش، دوره ۲، شماره ۱ : 18–35.
-   شیرینی، سارا؛ صیامی، امیر؛ نایبی، مهدی؛ صیامی، احسان و نایب پور، علی. (1402). «آموزش شهروندی جهانی و پیامدهای آن برای اهداف برنامه درسی در عصر جهانی‌شدن»، اولین همایش بین‌المللی معلمان برتر و مدارس پیشرو در هزاره سوم : 52–74.
-   صبوری خسروشاهی، حبیب. (1389). «آموزش‌وپرورش در عصر جهانی‌شدن؛ چالش‌ها و راهبردهای مواجهه با آن»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۱، شماره ۴ : 87–104.
-   صدفی، زهرا و بابایی، اعظم. (1394). «بحران‌های سیاسی، شبکه‌های اجتماعی و جامعه‌پذیری سیاسیِ رسانه‌ایِ جوانان»، مطالعات راهبردی جوانان و ورزش، دوره ۵، شماره ۳: 42–58.
-   صفری شالی، رضا و موالیی، علی. (1390). «بررسی تأثیر رسانه‌های جهانی بر هویت فرهنگی جوانان»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۲، شماره ۵ : 45–68.
-   علیزاده اقدم، محمدباقر؛ بنی‌فاطمه، حسین؛ عباس زاده، محمد و سلطانی بهرام، سعید. (1396). «شهروندی بوم‌شناختی و هوش معنوی (موردمطالعه: شهروندان شهر تبریز)»، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره ۲۸، شماره ۳ : 79–98.
-   فرهمند، مهناز؛ جواهرچیان، ندا و هاتفی‌راد، لیدا. (1393). «جهانی‌شدن فرهنگ و بازاندیشی تعاملات جنسی (موردمطالعه، جوانان شهر یزد)»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۵، شماره ۱۴ : 175–204.
-   قادر زاده، امید و غفوری، محمد. (1403). «جامعه‌پذیری سیاسی در بستر قومیت: تحلیل روایت جوانان سنندجی»، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره ۶، شماره ۴: 15–32.
-   کشاورز، یوسف. (1390). «جهانی‌شدن و ضرورت آموزش‌های شهروندی جهانی»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۲، شماره ۵ : 25–40.
-   مدبر، روح‌الله؛ کلاشلو، هادی. (1396). «نقش دیپلماسی جوانان در روابط خارجی دولت‌ها»، مطالعات راهبردی جوانان و ورزش، دوره ۴، شماره ۲ : 88–105.
-   مراد زاده، مهدی و شاکری، فاطمه. (1395). «بررسی تأثیر جهانی‌شدن بر فرهنگ سیاسی و اجتماعی در عراق و سوریه»، پژوهش‌های علوم سیاسی و اجتماعی، دوره ۹، شماره ۳۲ : 107–121.
-   نیک‌خلق، مسعود. (1391). «نقش تکنولوژی‌های نوین در هویت فرهنگی جوانان»، همایش ملی بررسی مسائل فرهنگی و اجتماعی جوانان : 79–94.