نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

شناخت ابعاد ظرفیت دولت در ایران واجد اهمیت فراوانی است چراکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حوزه فعالیت اقتصادی دولت به دلایل متعدد گسترش و این مسئله باعث ناکارآمدی در بخش‌های مختلف سیاسی و اقتصادی کشور شده است. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی علل ناکارآمدی دولت ج. ا ایران در شکل‌گیری و حمایت از بخش خصوصی قدرتمند و مستقل در بازه زمانی 1358 تا 1384 است. در این تحقیق از روش‌ اسنادی به منظور گردآوری داده‌ها و از روش تحلیل علّی (تکنیک ردیابی فرآیند) به منظور تعیین تأثیرأت متغیرهای تحقیق استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ساختار سیاسی به وجود آمده پس از پیروزی انقلاب 57، با توزیع نابرابر ثروت و ایجاد رانت بین گروه‌های نزدیک به فضای فکری خود، دیگر گروه‌های اجتماعی و سیاسی را از گردونه رقابت خارج کرد و این روند حذفی به‌ مرور به انسداد سیاسی ختم گردید. نتیجه چنین روندی، ابزار گونه شدن دولت در دستان گروه‌های اجتماعی خاص به‌منظور حفظ و گسترش منافع خود خواهد بود. انسداد سیاسی به وجود آمده در عرصه اقتصادی از طریق ابزارهایی چون ایجاد ابهام در قوانین و مقررات و مخدوش سازی شفافیت در ساز و کارهای رقابتی دنبال و منجر به شکل‌گیری انحصار و ناکارآمدی دولت شد؛ تداوم چنین روندی، شکل گیری بخش خصوصی مستقل در کشور را با مشکلات جدی رو به رو ساخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The inefficiency of the government and its effect on the structure of the private sector in Iran (Case study: 1979 - 2005 time period)

نویسندگان [English]

  • Ehsan Alini 1
  • Shoja Ahmadvand 2

1 Ph.D student in the Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabai University

2 Associate Professor of Faculty of Law and Political Sciences of Allameh Tabatabai University

چکیده [English]

Knowing dimensions of the government's capacity in Iran is very important because after Islamic Revolution, economic activity of the government has expanded for many reasons and this problem has caused inefficiency in political and economic sectors of the country. The purpose of this research is to investigate causes of Iran's government inefficiency in formation and support of a powerful and independent private sector in the period from 1358 to 1384. In this research, the documentary method was used to collect data and the causal analysis method (process tracing technique) was used to determine effects of research variables. The results of research show that the political structure that emerged after victory of the 1957 revolution, with unequal distribution of wealth and creation of rent among groups close to their own intellectual space, removed other social and political groups from the competition. Ended the result of such a process will be the government's tools in hands of certain social groups in order to maintain and expand their interests. The political blockage created in the economic arena through tools such as creating ambiguity in laws and regulations and distorting transparency in competitive mechanisms followed and led to formation of government monopoly and inefficiency; continuation of such a process has made the formation of the independent private sector in the country face serious problems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The government of the I.R.I
  • private sector
  • Article 44 of the Constitution
  • legal capacity of the government
  • آل‌عمران، رؤیا و آل‌عمران، سید علی. (1390)، «خصوصی‌سازی و سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی»، ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی، شماره 12: 88 –
  • احتشامی، انوشیروان. (1378)، سیاست خارجی ایران در دوران سازندگی: اقتصاد، دفاع و امنیت، ترجمه: ابراهیم متقی و زهره پوستین‌چی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • ترازنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1368 1358).
  • حاجیلو، محمدحسین. (1396)، «بررسی تطبیقی سیاست دولت‌های پس از جنگ تحمیلی در شاخصه‌های خصوصی‌سازی و ادغام در اقتصاد جهانی (مطالعه موردی دولت‌های خاتمی و احمدی‌نژاد)»، فصلنامه رهیافت، سال یازدهم، شماره 41: 114 –
  • ذاکری، علیرضا. (1400)، «خصوصی‌سازی دارایی‌های دولت در ایران (1399 – 1368) (مطالعه گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی)»، دو فصلنامه جامعه‌شناسی تاریخی، دوره 13، شماره 2: 177 – 141).
  • سازمان خصوصی‌سازی. (1401)، «آمار واگذاری به تفکیک نوع واگذاری (1401 – 1380)».
  • سایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی قابل‌دسترس در cbi.ir.
  • سپهدارنیا، سیروس و سمیعی اصفهانی، علیرضا. (1399)، «راز بقای دولت رانتیر در تاریخ ایران معاصر (1384 – 1368)»، دو فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 8، شماره 2: 142 –
  • سعیدی، پرویز. (1387)، «بررسی موانع و الزامات اجرایی پیش روی سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی»، فصلنامه راهبرد توسعه، شماره 16: 217 –
  • سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1384).
  • صمدی، امین اله؛ جعفرقلیخانی، ابوالفضل و یوسفی، محمدرضا. (1399)، «بررسی ارزشی – حقوقی رویکرد حاکمیت ایران به خصوصی‌سازی»، فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی، سال دهم، شماره 4: 206 –
  • عقبایی جزنی، محمد؛ اعتباریان، اکبر و هادی پیکانی، مهربان. (1397)، «طراحی الگوی حکمرانی اقتضایی برای اجرای اثربخش سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی»، فصلنامه مدیریت دولتی، دوره 10، شماره 1: 88 –
  • کمیجانی، اکبر و احمدوند، محمدرحیم. (1377)، «ارزیابی عملکرد واگذاری سهام در سازمان‌های عمده واگذارکننده»، فصلنامه تحقیقات اقتصادی، شماره 53: 56 –
  • محنت‌فر، یوسف و جعفری صمیمی، احمد. (1387)، «بررسی خصوصی‌سازی و اصل 44 قانون اساسی در اقتصاد ایران»، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، سال شانزدهم، شماره 48: 105 –
  • مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1378)، «ارزیابی فرآیند در برنامه اول و دوم».
  • مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1385)، «ارزیابی عملکرد سازمان خصوصی‌سازی (1384 – 1380)».
  • مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1389)، «ارزیابی عملکرد و فرآیند خصوصی‌سازی در ایران».
  • لیتل، دانیل. (1373)، تبیین در علوم اجتماعی؛ درآمدی به فلسفه علم‌الاجتماع، ترجمه: عبدالکریم سروش، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، چاپ اول.