نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس آموزش-دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

بر اساس نظریه جدید نظم اجتماعی نورث، دولت‌ها نقش قابله‌گری و توجه به الگوی بومی در توسعه دارند. هدف این پژوهش، ارزیابی سیاست‌های رفاهی دولت‌های نهم و دهم و تطبیق آن با مفاهیم این نظریه با بررسی اسناد کتابخانه‌ایی و گزارش‌های پایگاه مجلات و مقالات معتبر علمی با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌های این پژوهش نشان داد که با وجود نقش مسلط دولت‌های مذکوردر حوزه سیاستگذاری اجتماعی از جمله مسکن، با نقدهایی از جمله کیفیت پایین و مقاومت کم آن روبرو است. بعلاوه، با وجود بیمه اجتماعی شاغلین و مکلفین حدود 39 میلیون نفر، هنوز بخش زیادی از جمعیت کشور بیمه نیستند. همچنین، سهم هزینه سلامت و اعتبارات آموزش و پرورش بترتیب 8/1 و3 درصد از تولید ناخالص داخلی بوده، که فاصله زیادی با معیارهای جهانی دارد. نتیجه کلی اینکه بدلیل عدم توجه به مؤلفه‌‌های نورث، دولت بجای نقش تسهیل‌گرایانه در فرآیند رفاه اجتماعی، نقش تمرکزگرایانه با نگاه شخصی از بالا به پایین به همراه نظم دسترسی محدود در راستای ایجاد منفعت برای الیت حاکم به سبب تقویت پایگاه اجتماعی، انتخاباتی بوده است. همچنین، عدم مشارکت نهادهای مدنی در این عرصه، منجر به عدم توسعه متوازن اجتماعی و عدم توفیق دولت‌های مذکور در دستیابی به عدالت اجتماعی شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of welfare and social policies of the 9th and 10th governments with the approach of modern North institutionalism

نویسندگان [English]

  • Ghasem Emami 1
  • SeyedMostafa Abtahi 2
  • Masoud Motalebi 2

1 Education expert, Shahid Beheshti University

2 Islamic Azad University

چکیده [English]

According to North's new theory of social order, governments have a facilitator role in development. The purpose of this research is to evaluate the welfare policies of the 9th and 10th governments and to compare it with the concepts of this theory by examining library documents and reports from journals and authoritative scientific articles using a descriptive-analytical method. The findings of this research showed that despite the dominant role of the aforementioned governments in the field of social policy including housing, it faces criticisms such as its low quality and resistance. Additionally, despite the social insurance of about 39 million people, a large part of the country's population is still not insured. Also, the share of health expenditure and education credits was 1.8 and 3 % of the GDP, which is far from the global standards. The general conclusion is that due to the lack of attention to the components of the North, instead of a facilitative role in the process of social welfare, the government played a centralized role with a view from top to bottom along with a limited access order to create benefits for the elite due to the strengthening of the social base. Also, the non-participation of civil institutions in this field led to the lack of balanced social development and the failure of the aforementioned governments to achieve social justice.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Balanced social development
  • Social policies
  • 9th and 10th governments
  • New North's institutionalism approach
  • استوار، مجید. (1397)، «نهادهای فراگیر و توسعه در نظام جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال 12، شماره 45.
  • امجدی، حوریه؛ مطلبی، مسعود و گنجی، قربانعلی. (1399)، «تحلیل مقایسه‌ای سیاست اجتماعی رفاهی دولت‌های پایداری و تدبیر و امید در حوزه مسکن»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی، سال 14، شماره 4.
  • امیدی، رضا. (1391)، «تحلیل برنامه‌های عمرانی و توسعه ایران از منظر مؤلفه‌های برنامه‌ریزی اجتماعی»، فصلنامه برنامه و بودجه، سال 17، شماره 4.
  • بخشایش اردستانی، احمد و رضایی جوزانی، نیکو. (1396)، «مطالعه تطبیقی میزان تحقق اندیشه امام خمینی با رویکرد عدالت اقتصادی در دولت‌های پس از انقلاب 1392-1365»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال 7، شماره 2.
  • بخشی استاد، موسی‌الرضا و حیدری، علیرضا. (1400)، «تحلیل نظم اجتماعی در دوره صفوی با تکیه‌بر نظریه حکومت طبیعی شکننده نورث و همکاران»، جامعه‌شناسی تاریخی، دوره 13، شماره 1.
  • برادران، مراد. (1398)، «دولت و سیاست‌گذاری مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی»، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 38.
  • بلیک مور، کن. (1385)، مقدمه‌ای بر سیاست‌گذاری اجتماعی، ترجمـه، علی‌اصغر سـعیدی و سعید صادقی جقه، تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
  • توکلی نیا، جمیله و ضرغامی، سعید. (1397)، «آسیب‌شناسی برنامه‌های ملی پنجم و ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی کشور در زمینه تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری»، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، سال 5، شماره 16.
  • جهانگیری، سعید و ثمری، محمدرضا. (1400)، «مؤلفه‌های توسعه به‌مثابه آزادی در برنامه‌های توسعه ایران پس از انقلاب اسلامی»، فصلنامه دولت پژوهی جمهوری اسلامی ایران، سال 7، شماره 2.
  • جعفری مقدم، محسن. (1394)، «تبیین نهادی برنامه‌ریزی دولتی تأمین اجتماعی در ایران (1392-1376)»، فصلنامه تأمین اجتماعی، سال 13، شماره 2.
  • حاجیانی، ابراهیم. (1400)، «ارزیابی راهبردی فرایند سیاست‌گذاری مواجه با مسائل اجتماعی ایران»، فصلنامه پژوهش مسائل اجتماعی ایران، شماره 1.
  • خسروی، حسن. (1398). حقوق اساسی 3، چاپ ششم، تهران» چاپ دانشگاه پیام نور.
  • رضا قلی، علی. (1385)، «نهادهای غارتی در اقتصاد ایران (اگر نورث ایرانی بود)»، نشریه اقتصاد و جامعه، شماره 7.
  • رضایی، جعفر؛ علی حسینی، علی؛ امام جمعه زاده، سید جواد و آقا حسینی، علیرضا. (1397). «آسیب‌شناسی الگوی عدالت در دولت‌های جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اندیشه مطهری و امام خمینی»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال 7، شماره 27.
  • رنانی، محسن. (1395)، «نظم شکن در شکن»، فصلنامه دریچه، شماره 40.
  • رنجبرکی، علی. (1400)، «اقتصاد سیاسی توسعه‌خواهی دولت در ایران بررسی نظریه دسترسی باز و محدود داگلاس نورث در دوره جمهوری اسلامی»، دو فصلنامه علمی پژوهش سیاست نظری، دوره جدید، شماره 30.
  • روحانی یزدلی، مجتبی؛ میرساردو، طاهره و ادهمی عبدالرضا. (1399)، «مطالعه جامعه‌شناختی رابطه حکمرانی خوب و توسعه اقتصادی- اجتماعی در ایران با تأکید بر برنامه‌های 5 ساله توسعه اول تا ششم»، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال 3، شماره 4.
  • زاهدی، محمدجواد و نوائی لواسانی، محمود. (1395)، «ارزیابی برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران از منظر بازنمایی و کاربست نظریه رفاه و عدالت اجتماعی (با تأکید بر برنامه پنجم توسعه)»، مطالعات اجتماعی در ایران، دوره 5، شماره 1.
  • زاهدی، محمدجواد؛ جغتایی، فائزه و موسوی، میر طاهر. (1395)، «ابعاد و مؤلفه‌های توسعه اجتماعی در برنامه‌های توسعه»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال 16، شماره 63.
  • سمیعی اصفهانی، علیرضا؛ مختاری، علی و باقری دولت‌آبادی، علی. (1399)، «رویکرد اقتصاد سیاسی به سیاست‌های اقتصادی دوران ریاست جمهوری احمدی‌نژاد»، فصلنامه مطالعات اقتصاد سیاسی بین‌الملل، دوره 3، شماره 2.
  • صفری شالی، رضا. (1395)، «گفتمان عدالت دولت‌های پس از انقلاب در حوزه سلامت»، مطالعات راهبردی، شماره 74.
  • صفری شالی، رضا و هزارجریبی، جعفر. (1392). «گفتمان عدالت در لوایح برنامه‌های توسعه پس از انقلاب اسلامی (با تأکید بر کاهش فقر و محرومیت)»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 61.
  • عبدالله تبار، هادی. (1400)، «بستر نهادی نظام سلامت و تحولات آن در ایران»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال 21، شماره 81.
  • غفاری، غلامرضا و عزیزی مهر، خیام. (1391)، «رویکرد نهادی و تحلیل سیاست‌های رفاهی در ایران معاصر»، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 19، شماره 1.
  • غفاری، مسعود و رستم پور، محمد. (1400)، «نسبت تمرکزگرایی و حکمرانی خوب در دولت‌های نهم و دهم»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال 11، شماره 1.
  • فیرحی، داود و پورعلی، سعید. (1394)، «تحلیل گفتمانی ‌سیاست‌گذاری فرهنگی دولت‌های نهم و دهم جمهوری اسلامی ایران در حوزه آموزش عالی»، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره 1، شماره 4.
  • قاراخانی، سلمان؛ رنانی، محسن؛ کریمی، زهرا و مؤمنی، فرشاد. (1400)، «ایران در زیر چتر حاکمیت طبیعی (مطالعه موردی عصر پهلوی دوم)». فصلنامه پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، سال 11، شماره 42.
  • قاراخانی، معصومه. (1395)، «سیاست اجتماعی در ایران، شکاف دولت- ملت»، فصلنامه علوم اجتماعی، سال 26، شماره 75.
  • قاراخانی، معصومه. (1391)، «دولت و سیاست سلامت در ایران»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 61.
  • قاراخانی، معصومه. (1397)، «سیاست اجتماعی نامتوازن در ایران (آموزش و اشتغال زنان)»، جامعه پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 9، شماره 2.
  • قریشی، فردین؛ علیزاده مقدم، محمدباقر و زائر کعبه، رحیم. (1396)، «تحول گفتمان عدالت در ایران: مطالعه موردی دولت‌های محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی»، دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، سال 6، شماره 2.
  • کریمی مله، علی. (1401)، «ارزیابی انتقادی کتاب خشونت و نظم اجتماعی، چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شده بشر»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و پژوهش‌های علوم انسانی، سال 22، شماره 1.
  • کلایی، محمدرضا؛ ناجی میدانی، علی‌اکبر؛ حسین زاده بحرینی، محمدحسین و گرجی، ابراهیم (1394)، «تحلیلی از انگاره فلسفی اقتصاد نهادی قدیم و دلالت‌های آن در حوزه اخلاق»، فصلنامه علمی پژوهی برنامه‌ریزی و بودجه، سال 20، شماره 2.
  • گرجی ازندریانی، علی‌اکبر و شفیعی سردشت، جعفر. (1392)، «در جست‌وجوی دولت مدرن در ایران: سرنوشت لویاتان ایرانی»، مجله پژوهش‌های حقوقی، شماره 23.
  • گزارش بانک جهانی. (1398). آموزش عالی در کشورهای درحال‌توسعه: بیم و امید، ترجمه فاطمه باقریان و عصمت فاضلی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  • مدنی قهفرخی، سعید. (1394)، «چشم‌اندازهای فراروی تأمین اجتماعی در ایران: چالش‌ها و راه‌کارهای پیش‌بینی‌شده در لایحۀ نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی»، مجلۀ تأمین اجتماعی، شمارۀ 15.
  • مصلی نژاد، عباس. (1400)، «دولت، توسعه و بحران‌های اجتماعی ایران»، فصلنامه سیاست، دوره 51، شماره 2.
  • مطلبی، مسعود؛ نودیجه، حسین‌علی و بای، عبدالرضا. (1400)، «تحلیل سیاست‌های اقتصاد سیاسی دولت‌های بعد از انقلاب اسلامی بر مبنای الگوی حکمرانی خوب مطالعه موردی دولت احمدی‌نژاد»، فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 13، شماره 3، پیاپی 51.
  • مهرعلی تبار فیروزجایی، مرتضی. (1401)، فرا تحلیل مطالعات هفتاد سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران به منظور کاربست در تنظیم نظام‌نامه تدوین برنامه هفتم توسعه کشور، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده نگری سازمان برنامه و بودجه، کد شناسه 10379-1401-
  • مؤمنی، فرشاد؛ قاراخانی، معصومه و ساعی، علی. (1390)، «دولت و سیاست آموزش در ایران از سال 1360 تا 1388»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 56.
  • میرفردی، اصغر؛ صادق نیا، آسیه و مرادی، رامین. (1398)، «تحلیل موانع توسعه اجتماعی در ایران از دیدگاه اعضای هیات علمی جامعه‌شناسی دانشگاه‌های دولتی»، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی، دوره 7، شماره 4.
  • نعیمایی، بنیامین و شکوری، رامین. (1395)، «چالش‌های اجرای نظام رفاه و تأمین اجتماعی در ایران دهه 90»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال 16، شماره 63.
  • نورث، داگلاس سی. ژان جوزف والیس و باری آر وینگاست. (1395)، سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت، محمدحسین نعیمی پور و محسن میردامادی، تهران: روزنه.
  • نورث، داگلاس سی. ژان جوزف والیس و باری آر وینگاست. (1385)، «چهارجوب مفهومی برای تفسیر تاریخ مکتوب بشری، ترجمه جعفر خیرخواهان»، اقتصاد سیاسی تحول همه‌جانبه، شماره 3.
  • نورث، داگلاس سی. (1385)، «عملکرد اقتصادی در گذر زمان، ترجمه مهدی بی‌نیاز»، راهبرد توسعه، سال 2، شماره 4.
  • نورث، داگلاس سی؛ ژان جوزف والیس و باری آر وینگاست. (1396)، خشونت و نظم‌های اجتماعی، چهارچوب مفهومی بـرای تفسـیر تاریخ ثبت‌شده بشر، ترجمه جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده، تهران: روزنه.
  • نیلی، مسعود. (1393)، «گذرگاه سخت توسعه»، تجارت فردا، سال 3، شماره 94.
  • هزارجریبی، جعفر و امامی غفاری، زینب. (1398)، «بررسی تحولات سیاست‌گذاری رفاهی مسکن در ایران (58-92)»، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 38.