نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد مردم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 گروه جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور

چکیده

با افزایش روزافزون قیمت مسکن طی سال‏‌های اخیر رویای صاحب‌خانه شدن و رهایی از پدیده‏ی اجاره‏‌نشینی به یک چالش جدی برای خانواده‌ها تبدیل شده است. مقاله حاضر درصدد است با استفاده از رویکرد ‌مردم‌نگاری تفسیری به مطالعه‌ فرهنگ اجاره‌نشینی و پیامدهای معنایی آن در بین اجاره‏نشین‌های تهرانی بپردازد. واکاوی ذهنیت افراد از پدیده‌ اجاره‏نشینی، نحوه‌ی زیست آن، درک و تفسیر معانی مختلف اجاره‌نشینی و همچنین پیامدهای معنایی آن از جمله سؤالات محوری هستند که مقاله حاضر به دنبال پاسخگویی به آن‌هاست.داده‌ها با استفاده از تکنیک مصاحبه گردآوری شد و مصاحبه‌هایی عمیق با 40 اجاره‌نشین ساکن در محلات برخوردار و کم برخوردار انجام شد و از شیوه‌ی تحلیل چارچوب نیز جهت تحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌های پژوهش حکایت از کاهش روزافزون کنترل اجاره‌نشینان در مدیریت شرایط و به دنبال آن شکل‌گیری نوعی احساس یأس و سرخوردگی اجتماعی، کمرنگ شدن روابط همسایگی و هویت محله‌ای دارد و سرمایه اجتماعی تضعیف شده است. در چنین شرایطی، امنیت روانی و اقتصادی اجاره‌نشینان، بویژه در محلات کم برخوردار، و امید به آینده آن‌ها به خطر افتاده و با اختصاص بخش قابل توجهی از درآمد خانواده‌ها به اجاره ماهیانه زندگی مشقت‌باری برای اجاره‌نشینان تهرانی رقم خورده است. ضروری است با هدف جلوگیری از گسترش پیامدهای منفی و بلند مدت، اقداماتی اثربخش برای بهبود شرایط و محقق شدن رویای صاحب‌خانه شدن صورت گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Ethnography of rent living culture and its semantic consequences in wealthy and poor neighborhoods of Tehran

نویسندگان [English]

  • hanieh banihashemi 1
  • Adel Abdolahi 2

1 M.A. in Anthropology, Faculty of Humanities and Social Sciences, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran..-

2 Economic Sociology and Development Department/ National Population Studies & Comprehensive Management Institute

چکیده [English]

With the ever-increasing housing prices in recent years, the dream of owning a house and getting rid of the phenomenon of renting has become a serious challenge for families. The present article tries to study the culture of tenancy and its semantic consequences among the tenants of Tehran using the interpretative ethnography approach. Analyzing people's mentality about the phenomenon of renting, their way of life, understanding and interpreting the different meanings of renting as well as its semantic consequences are among the central questions that this article seeks to answer. The data was collected using the interview technique and in-depth interviews with 40 tenants living in rich and poor neighborhoods were surveyed and the framework analysis method was also used to analyze the data. The findings of the research indicate an increasing decrease in the control of the tenants in managing the conditions, followed by the formation of a sense of despair and social frustration, the weakening of neighborhood relations and neighborhood identity, and the social capital has been weakened. In such a situation, the psychological and economic security of renters, especially in low-income neighborhoods, and their hope for the future have been jeopardized, and by allocating a significant portion of the family's income to monthly rent, the lives of Tehrani renters have been difficult.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Difficult rent living"
  • "social disillusionment"
  • "neighborhood identity"
  • "interpretive ethnography"
  • "Tehran"
  • بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (1400)، شاخص بهای اجاره مسکن در منـاطق شهری ایـران سه‌مـاهه اول سال 1400، مدیریت کل آمارهای اقتصادی، اداره آمار اقتصادی، دایره شاخص بهای مسکن اجاری.
  • بنی‌هاشمی، هانیه. (1402)، مطالعه خرده فرهنگ اجاره‏نشینی در محلات برخوردار و کم‏برخوردار شهر تهران، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته مردم شناسی، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران.
  • حیدری فر، محمد رئوف و شمسی اسماعیل. (1396)، هویت مکانی، اجاره‌نشینی و آرامش شهروندی در مقیاس محله با تاکید بر ایران، مجموعه مقالات اولین همایش ملی توسعه پایدار و مدیریت شهری با رویکرد آرامش شهروندی.
  • زنگی آبادی، علی و مبارکی، امید. (1391)، بررسی عوامل موثر بر شکل‌گیری حاشیه‌نشینی در شهر تبریز و پیامدهای آن، مطالعه موردی (محلات احمدآباد، کوی بهشتی، خلیل آباد)، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال بیست و سوم، شماره 1: 80-67.
  • سلطانی، محمد؛ ازگلی، محمد؛ احمدنیا و آلاشتی، سیامک. (1395)، درآمدی بر نقد نظریه سلسه مراتب نیازهای مازلو، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، دوره پنجم، شماره 1: 172-145.
  • سیف الدینی، فرانک و همکاران. (1392)، تحلیل شکاف جغرافیایی کیفیت مسکن در مناطق 22 گانه تهران، نشریه جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران)، دوره یازده، شماره 39 : 224- 203.
  • عسکری ندوشن، عباس و حاجی هاشمی، حمیدرضا. (1392)، صاحب‌خانه شدن در ایران: تحلیلی بر رابطه ویژگی های سرپرست خانوار و مالکیت مسکن، نشریه نامه انجمن جمعیت شناسی ایران،  دوره هشتم ،  شماره 15.
  • فراهانی، مسعود. (1402)، چالش‌های سیاستگذاری مسکن شهری در ایران، تهران: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
  • قلی‌زاده، علی اصغر؛ جعفری سرشت، داود و عسگری، مهدی. (1398)، نابرابری درآمد و استطاعت خرید مسکن در کلان‌شهرهای ایران با رویکرد شبه پنل، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، دوره بیست و هفتم، شماره 90:  103-136.
  • کاردانی، زهرا. (1400)، قربانی شهریور: خرده‌روایت‌های اجاره‌نشینی، تهران: نشر موسسه جام جم.
  • کاوه، محمد. (1391)، آسیب شناسی بیماری های اجتماعی (جلد اول)، تهران: نشر جامعه شناسان، چاپ اول.
  • گلابی، منیره و مصطفایی، نیما. (1400)، تحلیل ثانویه مسائل مناطق شهرداری تهران درچهارچوب رویکرد حق به شــهر: شهری که به آن حق داریم، هفتمین کنگره سالانه بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری.
  • کوزر، لوئیس. (1392). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
  • مادن، دیوید و مارکوزه، پیتر. (1399)، در دفاع از مسکن، ترجمه: علی طیبی، تهران: مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
  • مجملی رنانی، حدیث و روحانی، علی. (1400)، زندگی و سوژگی ناهمتراز، مطالعه‌ای انتقادی از پدیدۀ اجاره‌نشینی در شهر اصفهان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهشگری اجتماعی، دانشگاه یزد.
  • محمدپور، احمد. (1389)، ضد روش: منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
  • مرکز آمار ایران. (1400). اطلاعات قیمت و اجاره مسکن در نقاط شهری کشور.
  • مرکز پژوهش‌های مجلس. (1395)، تغییرات سبد مصرفی خانوار پس از اجرای سیاست هدفمندی یارانه‌ها.
  • مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهری تهران. (1400)، مسئله مسکن در ایران؛ آسیب شناسی وضع موجود و راهکارهای حل مسئله، نکته نوشت، شماره 9.
  • هزارجریبی، جعفر و امامی غفاری، زینب. (1398)، بررسی تحولات سیاست‌گذاری رفاهی مسکن در ایران (1392-1358)، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، دوره دهم، شماره 38: 120-76.