ناشهروندان بی قرار، تبیین مدل ارتباطی احساس محرومیت نسبی و نارضایتی‌های اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان کلانشهر اهواز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی

3 عضو هیأت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه شهید چمران اهواز

4 دکتری جامعه شناسی دانشگاه شهید چمران

چکیده
پژوهش پیش رو باهدف سنجش میزان احساس محرومیت نسبی و تعیین رابطه میان آن و شکل‌گیری و بروز نارضایتی اجتماعی در بین شهروندان بالای 18 سال ساکن در 8 منطقه شهری اهواز انجام‌شده است. تحقیق به روش پیمایشی و با استفاده از تکنیک پرسشنامه به اجرا درآمده است. چارچوب نظری این مطالعه برگرفته از نظریه محرومیت نسبی «تدرابرت گر» و نظریه‌های نارضایتی در حوزه‌های جامعه‌شناسی«کریزبرگ» و روان‌شناسی اجتماعی«نظریه برابری آدامز» است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه شهروندان (اعم از زن و مرد) ساکن در اهواز در سال 1401 است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برابر با 384 نفر و نمونه‌ها به شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای چند مرحله و تصادفی انتخاب‌شده‌اند. با بررسی اطلاعات و همچنین تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss و Amos سعی در تبیین مناسب داده‌ها و مدل ارتباطی شده است. نتایج توصیفی نشان می دهند که شهروندان در سطح متوسط بالا (24/18) از احساس محرومیت نسبی برخوردار هستند. همچنین میزان نارضایتی آن‌ها در سطح بالا (32/181) برآورد شده است. نتایج آزمون همبستگی نشان از معنادار بودن رابطه بین احساس محرومیت نسبی (39/0) و میزان نارضایتی دارد. رابطه میان احساس محرومیت نسبی و شکل‌گیری و بروز نارضایتی اجتماعی(مدنی و غیر مدنی) نیز (26/0) معنادار ارزیابی شده است. همچنین همبستگی معناداری میان ابعاد نارضایتی(اقتصادی، اجتماعی و سیاسی) و شکل‌گیری و بروز نارضایتی(مدنی و غیر مدنی) بااحساس محرومیت نسبی تأییدشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Restless non-citizens, explanation of the communication model of the feeling of relative deprivation and social dissatisfaction (case study: citizens of Ahvaz metropolis)

نویسندگان English

karim rezadoost 1
jafar hezarjaribi 2
ehsan kazemi 3
hida tavafi 4
1 Faculty member of Social Sciences Department, Shahid Chamran University of Ahvaz
2 Allameh Tebateba'i
3 Member of the faculty of political science department of Shahid Chamran University of Ahvaz
4 PhD in Sociology, Shahid Chamran University
چکیده English

The present research aims to measure the degree of feeling of relative deprivation and determine the relationship between it and the formation and occurrence of social dissatisfaction among citizens over 18 years old living in 8 urban areas of Ahvaz. The research was carried out by survey method and using questionnaire technique. The theoretical framework of this study is derived from the theory of relative deprivation "Tedrabert Ger" and theories of dissatisfaction in the fields of sociology "Kreisberg" The statistical population of the research includes all citizens (both men and women) living in Ahvaz in 1401. The sample size is equal to 384 people using Cochran's formula and the samples were selected by random multi-stage cluster sampling. By checking the information and also analyzing the data using spss and Amos software, an attempt has been made to explain the appropriate data and communication model. Descriptive results show that citizens have a feeling of relative deprivation at a high average level (18.24). Also, their level of dissatisfaction is estimated at a high level (181/32). The results of the correlation test show the significance of the relationship between the feeling of relative deprivation (0.39) and the level of dissatisfaction. The relationship between the feeling of relative deprivation and the formation and emergence of social discontent (civil and non-civil) has also been evaluated as significant (0.26).

کلیدواژه‌ها English

Social discontent
relative deprivation
restless non-citizen
civil discontent
non-civil discontent
-  الوانی، سید مهدی. (1378)، نظریه برابری، مجموعه مقالات رفتار سازمانی، مرکز آموزش مدیریت دولتی، چاپ اول.
-  بشیریه، حسین. (1395)، جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، تهران، نشر نی، چاپ بیست‌وپنج.
-  برینتون، کرین. (1390)، کالبدشکافی چهار انقلاب، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نشر نو، چاپ دوم.
-  تقوی، سید مهدی؛ خادمیان، طلیعه، متقی، ابراهیم؛ شیرزاد، هادی. (1399)، تبیین جامعه‌شناختی اثر محرومیت اقتصادی و اجتماعی (محرومیت نسبی) بر گرایش به خشونت سیاسی شهروندان تهرانی، فصلنامه علمی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 63: 51- 71.
-  جانسون، چالمرز. (1363)، تحول انقلابی، ترجمه حمید الیاسی، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
-  جلایی پور، حمیدرضا و حاجی زادگان، ابوالفضل. (1397)، شناسایی عوامل مؤثر بر اعتراضات دی‌ماه 1396 در ایران،
https://www.researchgate.net/publication/324976129_shnasayy_waml_mwthr_br_atradat_dymah_1396_dr_ayran
-  چلبی، مسعود و موسوی، سید محسن. (1387)، بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر شادمانی، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره 9، شماره 1: 34- 57.
-  حسینی زاده آرانی، سید سعید؛ مرادی، عبدالله؛ وثوقی اصل، اصغر؛ مهتری آرانی، محمد. (1401)، تحلیل برریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری و بروز نارضایتی اجتماعی در ایران (موردمطالعه: شهروندان تهرانی)، فصلنامه علمی امنیت ملی، سال 12، شماره 43: 227- 260.
-  حسینی زاده آرانی، سید سعید. (1399)، مدیریت نارضایتی اجتماعی (پیشگیری) موردمطالعه: شهروندان تهران، طرح پژوهشی جایگزین خدمت، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و پژوهش‌های راهبردی تهران.
-  دیوسالار، مجید. (1387)، امنیت ملی و تهدیدهای قومی، مجله پگاه حوزه، شماره 251: 7.
-  رفیع پور، فرامرز. (1378)، آنومی یا آشفتگی اجتماعی، تهران، انتشارات سروش، چاپ اول.
-  رفیع پور، فرامرز. (1377)، آنومی یا آشفتگی اجتماعی، تهران، انتشارات سروش، چاپ اول.
-  رفیع پور، فرامرز. (1380). توسعه تضاد، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم.
-  رضادوست، کریم؛ هزارجریبی، جعفر؛ کاظمی، احسان؛ طوافی، هیدا. (1402)، تحلیل گفتمانی زمینه‌های نارضایتی و رفتارهای اعتراضی دو دهه اخیر(با تأکید بر روش تحلیل گفتمان لاکلو و موف، مجله جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره 10، شماره 21: 235- 277.
-  رمضانی آرانی، مجید و محمدیان ساروی، محسن. (1399)، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل اقتصادی مؤثر بر بروز نارضایتی‌های اجتماعی (موردمطالعه شهروندان تهران)، فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، سال 10، شماره 38: 69- 96.
-  رستگار خالد، امیر؛ محمدی، میثم؛ اسماعیل بیگی، معصومه. (1393)، ارتباط احساس محرومیت نسبی با همبستگی اجتماعی بین جوانان شهر تهران، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 3، شماره 3: 473- 495.
-  ساسانیان، سعید. (1396)، عملیات روانی سایت العربیِ بر عرب‌های خوزستان با تمرکز بر احساس محرومیت نسبی رفاهی، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 11، شماره 38: 115- 142.
-  سردار نیا، خلیل‌الله. (1395)، تحلیل بحران سوریه از منظر شکاف اجتماعی، دو فصلنامه علمی– پژوهشی جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 4، شماره 1: 111- 158.
-  صادقیان، هاجر؛ مسعود نیا، حسین؛ نساج، حمید؛ رهبر قاضی، محمود رضا. (1400)، تبیین رابطه احساس محرومیت نسبی با رضایت‌مندی سیاسی (موردمطالعه: جوانان 18- 35 ساله ساکن شهر اصفهان)، دو فصلنامه علمی جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 9، شماره 2: 196- 228.
-  صدیقیان بیدگلی، آمنه. (1394)، کنش سیاسی دانشجویان و تأثیر محرومیت نسبی بر آن، فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی، سال 5، شماره 18: 243- 269.
-  صفدری، سلمان. (1374)، رضایت اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
-  صفری شالی، رضا. (1398)، بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در بین مردم ایران، سازمان امور اجتماعی کشور (شورای اجتماعی وزارت کشور).
-  صفری شالی، رضا. (1396)، بررسی میزان نشاط (شادکامی) اجتماعی در بین مردم شهر تهران و عوامل مؤثر بر آن، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-  صفری شالی، رضا. (1397)، بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در بین مردم ایران، سازمان امور اجتماعی کشور (شورای اجتماعی وزارت کشور).
-  طرح ملی بررسی وضعیت رضایت اجتماعی مردم ایران. (1398)، مجری وزارت کشور، با همکاری دانشگاه خوارزمی.
-  طوافی، هیدا. (1401)، تبیین جامعه‌شناختی زمینه‌های نارضایتی و رفتارهای اعتراضی دو دهه اخیر در ایران با تأکید بر اعتراضات در استان خوزستان، رساله دکتری رشته جامعه‌شناسی (گرایش مسائل اجتماعی ایران)، به راهنمایی اساتید دکتر کریم رضا دوست، دکتر جعفر هزارجریبی، مشاوره دکتر احسان کاظمی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
-  غفوری کله، معصومه و محسنی تبریزی، علیرضا. (1397)، تبیین جامعه‌شناختی تأثیر دین‌داری بر اشکال و موضوعات بیگانگی (از خود، جامعه و سیاست)، در نزد شهروندان بالغ تهرانی، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 9، شماره 2: 185- 208.
-  فندرسی، لیلا سادات؛ ادریسی، افسانه؛ موسائی، مسلم. (1400)، مطالعه رابطه احساس محرومیت نسبی و کیفیت زندگی با رویکرد اسلامی (مطالعه موردی: شهروندان تهرانی)، فصلنامه علمی اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره 36: 247- 294.
-  قربانی، سید ایمان و شیری، طهمورث. (1400)، محرومیت نسبی و ظرفیت‌سازی برای بحران اجتماعی: مطالعه موردی حوادث 1396، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های اجتماعی، دوره 13، شماره 51: 40- 63.
-  کرایب، یان. (1387)، نظریه اجتماعی مدرن: از پارسونز تا هابرماس، ترجمه: عباس مخبر، تهران، نشر آگه، چاپ چهارم.
-  گر، تد رابرت. (1399)، چرا انسان‌ها شورش می‌کنند؟ ترجمه علی مرشد زاده، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ ششم.
-  گلدستون، جک. (1397)، به‌سوی نسل چهارمی از نظریه‌های انقلابی، ترجمه احسان بدری کوهی، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 8، شماره 27: 139- 187.
-  مازلو، آبراهام اچ.(1367)، انگیزش و شخصیت، ترجمه احمد رضوانی، مشهد، نشر آستان قدس رضوی، چاپ اول.
-  محمود اوغلی، رضا و نیاری، یعقوب. (1397)، احساس محرومیت نسبی در میان قوم بلوچ و تأثیر آن بر خشونت سیاسی، نشریه پژوهش سیاست نظری، دوره 10، شماره 23: 305- 336.
-  مجاهدی، محمد محمدی. (1401)، نا شهروند بی‌قرار، اولین نشست بررسی، تحلیل و آینده‌پژوهشی اعتراضات 1401، انجمن علوم سیاسی ایران. برگرفته از:
-  هزارجریبی، جعفر و فعلی، جواد. (1394)، احساس امنیت و رابطه آن با رضایت از زندگی (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه پیام نور استان کرمانشاه)، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، سال 7، شماره 27: 117- 144.
-  هزارجریبی، جعفر و صفری شالی، رضا. (1388)، بررسی رضایت از زندگی و جایگاه احساس امنیت در آن، فصلنامه علمی – پژوهشی انتظام اجتماعی، سال 1، شماره 3: 7- 28.