دولت و سیاست‌گذاری مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

2 دانشیار دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران

3 استاد جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور

چکیده

چکیده
در ایران نیز مانند خیلی از کشورهایی که ورود در حوزۀ تدارک خدمات رفاهی دارند، تهیه و عرضۀ مسکن مناسب همواره مورد توجه بوده است. چرا که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ارائۀ این خدمت رفاهی به‌عنوان یکی از وظایف دولت‌ها شناخته‌شده است. بی‌تردید ورود و ارائۀ این خدمت رفاهی در ایران بعد از انقلاب اسلامی افت‌وخیزهایی داشته است. زیرا سیاست‌های رفاهیِ مسکن، محصول نیروها و ساختارهای کلان و همچنین شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی حاکم بر هر دوره است. بر این اساس هدف این مقاله تحلیل نقش دولت‌ها در سیاست‌های مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی با استفاده از نظریۀ تحلیل سیاست انتقادی به شیوۀ تاریخی-تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز برای تحلیل این وضعیت به روش اسنادی، از برنامه‌ها و اسناد مرتبط، در بازۀ زمانی بعد از انقلاب تا پایان برنامۀ پنجم توسعه، استخراج‌شده است. نتایج این تحلیل نشان می‌دهد که سیاست‌های توسعۀ مسکن در ایران بعد از انقلاب متأثر از گفتمان انقلاب در دوره جنگ تحمیلی، غلبۀ دیدگاه تعدیل ساختاری متأثر از شرایط جهانی در دوره سازندگی، اولویت دادن به بازار و بخش مدنی در دوره اصلاحات، گفتمان عدالت‌خواهی و گفتمان تدبیر اقتصادی به ترتیب با سیاست‌های بازتوزیعی مسکن از پایین، رهاسازی بازار مسکن، توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی، پاسخ به تقاضا برای مسکن به‌ویژه در بین اقشار کم‌درآمد با طرح مسکن مهر و اصلاح رویۀ طرح مسکن مهر با تأکید بر مسکن اجتماعی مورد توجه بوده است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Government and Housing Policy Making in Iran after the Islamic Revolution

نویسندگان [English]

  • morad baradaran 1
  • gholamreza ghaffari 2
  • Ali Rabiee 3
  • m z 3
1 pnu university
2 tehran
3 pnu universiry
چکیده [English]

Abstract:
In the area of providing welfare services, the provision  of adequate housing has always been a concern for governments. Because in the constitution of the Islamic Republic of Iran, the provision of this welfare service as one of the duties of the state is known. Undoubtedly, the arrival and presentation of this welfare service in Iran, after the Islamic Revolution, has been a downward spiral. Because welfare policies of housing are the product of the forces and structures as well as the economic, social and political conditions governing each period. Accordingly, the purpose of this paper is to analyze the role of governments in housing policies in Iran  after  the Islamic Revolution, using the theory  of  analyzing  the policy of critique with a historical-analytical method. The information needed to analyze this situation is extracted in a documentary manner, from related programs and documents, from the time after the revolution to the end of the fifth development plan. The results of this analysis show that the policies of housing development in Iran after the revolution,
influenced by the discourse of the revolution in the interim government and the  Mousavi  government, have overcome the structural adjustment perspective affected by global conditions in the Hashemi  government, prioritizing the market and The private sector in the Khatami  government, the discourse on justice in the Ahmadinejad government,  and the discourse on economic rationality in Rouhani's  government, respectively, with the policies of redistribution of housing from the bottom, the release of the housing market, the empowerment and organization of informal settlements, the response to demand for housing Especially among low-income people with a housing plan and the procedural reform of  Mehr  housing plan with  an emphasis on community  housing. Has been   considered.
Keywords: Government, Welfare Policy, Housing   Policymaking, Islamic Revolution, Developmental Plans

منابع

-  امیر احمدی، هوشنگ و منوچهر پروین. (1385)، ایران پس از انقلاب، ترجمه: علی مرشدی‌زاد، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، انتشارات باز.

-  امیدی، رضا. (1393)، تحلیل سیاست‌گذاری اجتماعی در ایران (مطالعۀ قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی)، رسالۀ دکتری رشتۀ رفاه اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.

-  اطهاری، کمال. (1384)، «فقر مسکن در ایران: فقر سیاست اجتماعی»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره 18: 127-113.

-  اطهاری، کمال. (۱۳۹۰)، «مسکن»، در گزارش وضعیت اجتماعی ایران، موسسۀ رحمان، مدیر پروژه: سعید مدنی قهفرخی، صص 87-67.

-  بیات، آصف. (۱۳۷۹)، سیاست‌های خیابانی، ترجمۀ سید اسدالله نبوی چاشمی، تهران: انتشارات شیرازه.

-  دارالشفا، یاشار. (۱۳۹۱)، نقد ایدئولوژی‌های رفاهی بعد از انقلاب اسلامی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی، دانشگاه تهران.

-  خاتم، اعظم. (۱۳۸۴)، «متقاضیان شهرهای جدید در ایران»، تهران: همایش بین‌المللی شهرهای جدید.

-  خاتم، اعظم و اطهاری، کمال. (۱۳۸۴)، برنامۀ راهبردی مسکن روستایی (گزارش تحقیقاتی منتشرنشده)، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، معاونت مسکن و بازسازی.

-  سازمان برنامه‌وبودجه. (1379)، قانون برنامه سوم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سازمان برنامه‌وبودجه.

-  سازمان برنامه‌وبودجه. (۱۳۸۴)، قانون برنامه چهارم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.

-  سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی. (۱۳۸۹)، قانون برنامه پنجم توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.

-  شیرعلی، ابراهیم. (۱۳۹۲)، مطالعۀ تحولات مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی، دانشگاه تهران.

-  عزیزی مهر، خیام. (1389)، دولت و سیاست‌های رفاهی در ایران معاصر، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی و رفاه اجتماعی، دانشگاه تهران.

-  کاتوزیان، محمدعلی. (1368)، اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه: محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، چاپ سیزدهم، تهران: نشر مرکز.

-  کدی، نیکی. (1383)، نتایج انقلاب ایران، ترجمه: مهدی حقیقت‌خواه، تهران: نشر ققنوس.

-  کمالی، مسعود. (1381)، جامعه مدنی، دولت و نوسازی در ایران، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، انتشارات باز.

-  مجلس شورای اسلامی. (۱۳۸۳)، قانون نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی کشور، تهران: مجلس شورای اسلامی.

-  موثقی، احمد. (1385)، نوسازی و اصلاحات در ایران (از اندیشه تا عمل)، تهران: نشر قومس.

-  یزدانی، فردین. (۱۳۹۶)، مصاحبه با ایلنا، ۳۱ شهریورماه ۱۳۹۶(http://bartarinha.ir/fa/news)

 

-    http://donya-e-eqtesad.com/news

-    Hudson, Joh., and Lowe Stuart. (2009). Understanding the policy process; analyzing welfare policy and practice, Bristol: policy.

-    Mazmanian, Daniel., paul Sabatier. (1980). The implementation of public policy: Aframework of analyzing, Bertran H. Raven (ed), policy studies, london: Sage.

-    Oconnor, Mary Katherineh & F. Ellen Netting. (2011). analyzing social policy: multiple perspective for critically understanding and evaluating policy, New jersey: John Wiley & Sons.

-    Segal, Elizabeth A. (2007). Social welfare policy and social programs: a values perspective, Belmont: Thomson Brooks/Cole.