موانع معرفتی بوم اندیشی توسعه در ایران.

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاددانشگاه تهران

چکیده


در ایران با وجود این ‌که با منطق اسلامی ‌به مقابله با مبانی نظریه‌پردازی غربی رفته‌ایم، اما درحرکت از فهم مبانی مفهومی‌ به مبانی فرآیندی و زمینه‌ای توفیق اندک داشته‌ایم. مطالعه توسعه، بافت محور، تاریخی و تجربه‌ای، تفسیری و هویتی است اما در رویکردهای علمی ‌ما، عمدتاً به شاخص‌‌های صوری و منفرد اعم از مبانی، عوامل و کارگزاران توجه کرده‌ایم، نه فرآیند‌‌های کلان جامعه‌شناختی آن. در بینش توسعه، تمرکز بر مفاهیم و عوامل، نوعی نارسایی روشی قلمداد می‌شود. ما در بعد معنوی، واقعیت توسعه را مسئله پنداشته‌ایم تا راه‌حل. بنابراین فرض ناسازگاری را بزرگ کرده‌ایم. اما در بعد مادی با فرض مطلوبیت تکنیک و خنثی بودگی آن از ارزش، به استقبال آن رفته‌ایم. درنتیجه این رویارویی‌ها، در پذیرش و همسویی با توسعه و ابعاد آن، پیوسته گرفتار دو رویکرد متفاوت و به تعبیر ما نوعی قطب عرفان-تکنیک شده‏ایم که در آن بوم‏گرایی مطرود بوده است. این قطب در همبستگی با سیاست، به‌سرعت جای نظریه و بینش توسعه نشسته و علم اجتماعی فرهنگی را از صحنه خارج کرده است. خصیصه بارز هر دو رویکرد، تاریخ‌گریزی، هویت گریزی و جمع گریزی (تفرد) است که در دعواهای اصلی با نظریه‌پردازی غربی، معمولاً مدافع سازوکارهای اصلی توسعه غربی (یعنی جدایی‌های توسعه‌ساز) بوده‌اند. در این مقاله از ساز و کارهای اصلی توسعه و تحول اجتماعی سخن می‌گوییم و از مواضع اسلامی ‌و ایرانی‌مان در مقابل آن پرسش می‌کنیم. در پایان، الگوی و اجزای اصلی توسعه بوم اندیش به‌عنوان رویکردی جدید به توسعه بیان می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Epistemological Obstacles Of Indigenous Development In Iran

نویسنده [English]

  • m a
چکیده [English]

The world development process is the outcome of accumulated mankind experiences. All nations, including Iran, have participated in the present human civilization. In Iran we confronted with the western development epistemology by means of Islamic ontology, but we emphasized on understanding the conceptual principals rather than procedures and processes. The point is that development studies require accentuation of historical and experiential trends. In other words, historical and sociological processes of development should be taken into account with interpretative and identity-based approaches. While instead of such considerations, individual artificial indexes such as factors and agents were detected. In addition, development has been conceived as problem rather than the solution. Hence the proposition of incompatibility of indigenous and western developments has been exaggerated. In this article, we discuss about the main mechanisms and aspects of social development and changes, and consider questions about development from the Islamic and Iranian viewpoint. Finally, an indigenous development as a new approach to development will be introduced.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Development
  • indigious attitude
  • Identity
  • local development in Iran
  • Theoretical obstacle

-  آصفی رامهرمزی، حمدالله. (1384)، آلمان از دوپارگی تا یگانگی، شیراز: نوید.

-  اسکاچپول، تدا. (1390)، دولت‌ها و انقلابات اجتماعی، ترجمه: مجید رویین تن، تهران: سروش، چاپ دوم.

-  اوتاوی، مارینا. (1386)، گذار به دموکراسی یا شبه اقتدارگرایی، ترجمه: سعید میرترابی، تهران: قومس.

-  ایوانس،پیتر. (1382)، توسعه یا چپاول؛ نقش دولت در تحول صنعتی، ترجمه: عباس زندباف و عباس مخبر، تهران: طرح نو.

-  بدیع، برتران. (1376)، توسعه سیاسی، برگرداننده: احمد نقیب زاده، تهران: قومس.

-  برانت، ویلی. (1373)، زندگی سیاسی من، ترجمه: حمیرا مشیرزاده. تهران: اطلاعات.

-  برشتین، سرژ و همکاران. (1371)، تاریخ قرن بیستم، ترجمه: امان الله ترجمان. 2 جلد. تهران: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.

-  بلوخ، مارک. (1363)، جامعه فئودالی، ترجمه: بهزاد باشی، تهران: آگاه.

-  پالمر، رابرت روزول. (1357)، تاریخ جهان نو، ترجمه: ابوالقاسم طاهری، تهران: امیرکبیر..

-  تنبروک، روبرت هرمان. (1358)، تاریخ آلمان، ترجمه: محمد علی ظروفی، تهران: دانشگاه تهران.

-  توشار، پاتریس و همکاران. (1384)، قرن بسیاره روی­ها، ترجمه: عباس صفریان، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.

-  داد، سی. ایچ.. (1388)، مراحل و عوامل و موانع رشد سیاسی، ترجمه: عزت‏الله فولادوند، تهران: نشر ماهی، چاپ دوم.

-  سیل، پاتریک و مکانویل، مورین. (1381)، انقلاب 1968 فرانسه، ترجمه: حسین بخشنده، تهران: نشر سرابی.

-  شاریر، ویلیام. (1344)، ظهور و سقوط رایش سوم، ترجمه: ابوطالب صارمی. تهران: امیرکبیر.

-  گریمبرگ، کارل. (1370)، تاریخ بزرگ جهان، 12 جلد، ترجمه: سیروس ذکاء و همکاران، (زیر نظر محمد علی اسلامی ‌ندوشن)، تهران: یزدان.

-  لاسکی،‌هارولد. ژ. (1382)، سیر آزادی در اروپا، ترجمه: رحمت­الله مقدم مراغه­ای . تهران: مجید.

-  مارکس، کارل. (1377)، هجدهم برومر لویی بناپارت، ترجمه: باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.

-  ماله، البر. (1357)، تاریخ جهان در قرون جدید، 7 جلد، ترجمه: حسین فرهودی و رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب و علم.

-  مور، برنگتون. (1369)، ریشه­های اجتماعی دموکراسی و دیکتاتوری، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

-  نوذری، حسینعلی. (1381)، احزاب سیاسی و نظام‌های حزبی، تهران: گستره.

-  نیوجنت، نیل. (1384)، سیاست و حکومت در اتحادیه اروپا، ترجمه: محسن میردامادی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امور خارجه.

-  واینر، مایرون؛ ‌هانتینگتون، ساموئل پی. (1379)، درک توسعه سیاسی، ترجمه: پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

-  وبر، ماکس. (1373)، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمه: عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی، تهران: انتشارات علمی ‌و فرهنگی.

-  وود، آلن ت.. (1384)، دموکراسی‌های آسیایی، ترجمه: زهرا زهرایی، تهران: امیرکبیر.

-  هابسبام، اریک. (1380)، عصر نهایت‌ها: تاریخ جهان از 1914 تا 1991. ترجمه: حسن مرتضوی، تهران: آگاه.

-  هلد، دیوید. (1369)، مدل‌های دموکراسی، ترجمه: عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.

 

-  Almond, G. & J. S. Coleman. (1960). The Politics of the Developing Areas.PrincetonUniversity Press.

-  Anderson, Pery. (1974). Leneages of The Absolutist State. London: N.L.B.

-  Apter, D.. (1965). The Politics of Modernization. ChicagoUniversity Press.

-  Blum, George. (1998). The Rise of Fascism in Europe. Greenwood Press.

-  Dahl, R. & C. Lindblom. (1957). Politics, Economics and Welfare. New York: Harper and Row.

-  Eisenstadt, S. N. (1966). Modernization: Protest and Change. Englewood Cliffs, Princeton Hall.

-  --------------------  . (1963).Political System of Empires. The Free Press.

-  Macridis, Roy C. (1997). Modern Political System: Europe. N.J.: Printic Hall.

-  Rothney, J. A. Murray. (1969). Bonapartism After Sedan.CornellUniversity Press.

-  Russet, B. (1973). "Are Instability and Inequality Related?" in: Lewis and Potter. The Practice of Comparative Politics. London: Open University Set Book.

-  Rustow, Dankwart. (1967).  A World of Nations., Brookings Institution.

-  Shils, E. (1960). Political Development in the New States., Mouton and the Hague Co.

-  Tilly,Charls. (1990). Coercion, Capital, and European State, A.D. 1990– 1990. Cambridge Basil Blackwell.

-  Wallerstein. E. (1974). Modern World system, New York: Academic press.