تعیین و تحلیل سطوح برخورداری مناطق روستایی استانهای کشور با بهره‌گیری از روش تاکسونومی عددی و تحلیل خوشه‌ای، دکترمسعود تقوایی، اصغر نوروزی آورگانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

برای دستیابی به توسعه، پیچیده‌ترین معمای حل نشدة روستاها بویژه درکشورهای جهان سوم، "برنامه‌ریزی" از ضروریات انکار ناپذیر است. از طرفی برای موفقیت در برنامه‌ریزی و رسیدن به توسعه، اولین گام، بررسی و شناخت واقعی از سطح برخورداری، توانمندی‌ها، محدودیت‌ها و عدم تعادل‌های منطقه‌ای می‌باشد.
هر چندتاکنون کوشش‌های فراوانی در زمینة تعیین میزان و سطوح برخورداری در ایران به عمل آمده است - که خود حائز اهمیت می‌باشند- ، اما آنچه در پژوهش حاضر مد نظر است، تأکید بر این مسئله در سطح کل­کشور، از دیدگاه برنامه ریزی روستایی و با استفاده از آخرین آمار رسمی کشور می‌باشد. در این پژوهش­که از نوع اسنادی- تحلیلی است، با توجه به نوع اطلاعات در دسترس، سطح پژوهش و مهارت پژوهشگران، از تلفیق روش‌های تاکسونومی عددی و تحلیل خوشه‌ای؛ در سطح مناطق روستایی 30 استان و با استفاده از 24 شاخص استفاده شده است. نتایج اولیه در روش تاکسونومی عددی نشان داد که: در مرحلة اول استانهای "تهران"و "سیستان و بلوچستان" و در مرحلة دوم استان "قزوین" ناهمگن‌اند. نتایج نهایی پژوهش نشان از وجود شکاف در سطح مناطق روستایی استانها دارد، به طوری که بجز استان تهران که در مراحل اولیه پژوهش حذف شد، استانهای توسعه یافته و بسیار توسعه یافته در بین آنها مشخص نشد، 7.4% استانها در حد تا حدودی توسعه یافته،  51.85% استانها درحد محروم و 40.75% بسیار محروم اند. در ادامة پژوهش، به منظورکنترل و افزایش ضریب اطمینان و مقایسه نتایج، ارزیابی به روش خوشه‌ای نیز انجام شد. دراین گروه بندی استانها در 5 گروه همگن و دارای مشخصات مشترک تقسیم بندی شده اند. مقایسة دو مدل نیز نشان از تشابه نسبی  نتایج  و بعبارتی دیگر همخوانی سطوح بدست آمده، در بین استانها دارد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination and Analysis of Enjoying Levels of Rural Areas of Iran; Using Numerical Taxonomy & Cluster Analysis Methods

چکیده [English]

To achieve development, the most complicated unsolved problem of the rural areas, especially in the third world countries, planning is an undeniable necessity. Moreover, to succeed in planning, the first step is to study and to recognize the level of development, capacities, limitations and regional imbalances.
Although attempts have been made so far to determine the level of development in Iran, which is itself an important point, but what the present study seeks to do is to concentrate on the matter of development in the whole country from rural programming standpoint regarding the most recent formal statistics of the country.  As a documentary-analytic study, with regard to the available data and the level of the researchers' expertise, it has employed a combination of numerical taxonomy and cluster analysis methods applied to the rural areas of 30 provinces by the usage of 24 indexes of development.
Findings in numerical taxonomy indicated that, in the first phase, Tehran and Sistan-Baluchestan, in the second phase, Qazvin provinces suffer from heterogeneity respectively. The ultimate results of the research are indicative of some kind of developmental gap in the rural areas of the provinces to the point that except for Tehran that was omitted in the first step, over 7.4% are averagely developed, 51.85% deprived and 40.75% are highly deprived. To control the results and to increase the co-efficiency and certainty of the findings, the rural areas were evaluated through cluster method too. In this classification, the provinces were classified into five homogeneous groups sharing common characteristics. The comparison of the two models conveys a relative similarity between the findings or in other words identification of the attained levels among the provinces.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • levels of Enjoying
  • Numerical Taxonomy
  • Cluster Analysis
  • The Rural Areas of Iran

آسایش، حسین. (1374)، کارگاه برنامه‌ریزی روستایی، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور،چاپ اول.

- آسایش، حسین. (1376)، اصول و روشهای برنامه‌ریزی روستایی، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ سوم.

- آسایش، حسین؛ استعلاجی،‌ علیرضا. (1382)، اصول و روشهای برنامه‌ریزی ناحیه‌ای (مدلها، روشها و فنون)، شهرری: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر ری، چاپ اول.

- بختیاری، صادق. (1381)، تحلیل مقایسه­ای از توسعه صنعتی استانهای مختلف کشور، فصلنامه پژوهشهای بازرگانی، شماره 22، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی.

- تقوایی مسعود؛ رضایی، جعفر. (1383)، مقایسه درجه توسعه یافتگی مناطق روستایی شهرستانهای استان ایلام با استفاده از روش تاکسونومی عددی، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش16، اصفهان.

- تقوایی، مسعود؛ نوروزی­آورگانی، اصغر. (1386)، تحلیلی برچگونگی توزیع فضایی امکانات، خدمات و سطح بندی دهستانهای استان چهارمحال و بختیاری، مجله پژوهشی علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، ش24، اصفهان.

- سازمان برنامه و بودجه. (1373)، تهران: اطلس ملی ایران.

- حاتمی نژاد، حسین؛ محمدی، مصطفی؛ محمدی، رعنا. (1386)، سنجش میزان توسعه پذیری سکونتگاههای انسانی در شهرستان شهرکرد در سطح دهستان، مجله روستا و توسعه، تهران: مؤسسه توسعه روستایی.

- حکمت نیا، حسن؛ موسوی، میر نجف. (1383)، بررسی و تحلیل روند تغییرات سطوح توسعه و نابرابریهای ناحیه‌ای در استان یزد (1375-1355)، مجله جغرافیا و توسعه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.

- کمت نیا، حسن؛ موسوی، میر نجف. (1385)، کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه‌ا‌ی، یزد: انتشارات علم نوین.

- رضوانی، محمدرضا. ( 1383)، مقدمه‌ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، تهران: انتشارات قومس.

- زیاری، کرامت اله. (1386)، اصول و روشهای برنامه ریزی منطقه‌ای، یزد: انتشارات دانشگاه یزد، چاپ سوم.

- قدیری ­معصوم، مجتبی؛حبیبی،کیومرث. (1383)، سنجش و تحلیل سطوح توسعه یافتگی شهرها و شهرستانهای استان گلستان، نامة علوم اجتماعی، شماره 23، دانشگاه تهران.

-کلانتری، خلیل. (1380)، برنامه ریزی و توسعه منطقه‌ای(تئوریها و تکنیکها) ، تهران: انتشارات خوشبین.

-کلانتری، خلیل. (1387)، پردازش و تحلیل داده­ها در تحقیقات اجتماعی، اقتصادی، تهران: انتشارات فرهنگ صبا.

- مرکزآمار ایران. (1386)، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال  1385، تهران.

- مطیعی لنگرودی، حسن. (1382)، برنامه ریزی روستایی با تأکید بر ایران،‌ مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.

- مولدان، بدریج؛ بیلهارز، سوزان. (1381)، شاخص‌های توسعه پایدار، ترجمه و تدوین: نشاط­حدادتهرانی و ناصر محرم نژاد، تهران: انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.

 

- Klantari,khalil, fami, Shabanali & other(2008), Major Chilling Of Iranian Rural Communities ForAchieving Sustainable development, American journal of Agricultural And Biological Science, 3 (4): p 714-728  

- Holand. Steven M,(2006), CLUSTER ANALYSIS ,University of Georgia, Athens.

- Tutel, Betul. Kandemir, irfan. Kup, Semra. Kence, Aykut (2005), Classification of Turkish Plantago L. Species Using Numerical Taxonomy. Turk J Bot 29, 51-61