چالش‌های برنامه رفاهی بیمه بیکاری در ایران، علی‌اکبر تاج مزینانی، علی شیرین‌آبادی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22054/qjsd.2016.3854

چکیده

مقالۀ حاضر به ارزیابی کیفی برنامه رفاهی بیمۀ بیکاری در ایران پرداخته است. مسئلۀ اصلی که سبب این پژوهش شده است، چالش‌های طرح بیمۀ بیکاری در ایران، همچون مشکلات مالی این طرح، طولانی‌شدن دریافت مقرری برای برخی از بیمه‌شدگان، خروج کند بیکاران از صندوق بیمۀ بیکاری و دیگر مسائل بوده است که نیاز به ارزیابی این طرح را ضروری ساخته بود. در این پژوهش از سه نوع ارزیابی نیازمحور، فرایندمحور و پیامدمحور استفاده شده است. در این راستا با استفاده از روش تحقیق کیفی و تکنیک مصاحبه با مقرری‌بگیران و نیز کارشناسان بیمۀ بیکاری در دو مجموعۀ وزارت کار و سازمان تأمین اجتماعی در کنار مطالعۀ اسناد و مدارک، به جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات لازم برای پژوهش پرداخته شد. سپس داده‌های جمع‌آوری شده به روش تحلیل تماتیک مورد تحلیل قرار گرفتند. در خلال تحلیل داده‌ها، 9 مضمون (تم) اصلی شناسایی شدند که ترسیم‌کنندۀ مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی برنامۀ بیمۀ بیکاری در کشور هستند که عبارت‌اند از: فرایند اداری زمان‌بر، پوشش ندادن جامع همۀ واجدین شرایط، سوءاستفاده از بیمۀ بیکاری، تحمیل خواسته‌ها و سوءاستفادۀ کارفرمایان، نبود تعادل بین ورودی و خروجی صندوق بیمۀ بیکاری، ضعف اشتغال مجدد، عدم یکسانی در آمار، وابستگی رفاهی و پوشش ندادن همۀ نیازها. مضامین استخراج‌ شده در قالب جدول حاوی چالش‌های برنامه رفاهی بیمۀ بیکاری در ایران با عنوان چالش‌های نیازمحور، فرایندمحور و پیامدمحور ارائه شدند. پژوهش‌های قبلی به‌دلیل نداشتن نگاه ژرف به مسائل طرح بیمۀ بیکاری نتوانسته‌اند به‌خوبی مهم‌ترین چالش‌های این طرح در ایران را آشکار سازند و یافته‌های پژوهش حاضر از این حیث که طی بررسی یک مطالعه ژرفانگر به‌دست آمده، حائز اهمیت است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Challenges of Unemployment Insurance Welfare Program in Iran

چکیده [English]

Unemployment Insurance Welfare Program in Iran suffers from several problems including financial problems, lengthy procedure of receiving unemployment benefit for some groups of the insured and the slow exit of the unemployed from the situation of benefit dependency, making the evaluation of this program a necessity.  The research which underlies the present paper has applied three kinds of evaluations, namely: need based evaluation, process evaluation, and impact evaluation. Using a qualitative method, in-depth interviews have been carried out with both the unemployment benefit recipients as well as the unemployment insurance staff while related administrative documents and evidence have been reviewed and analyzed. An analysis of the data reveals nine main themes which represent the most important challenges of the program, which are as follows: lengthy administrative process, lack of a comprehensive coverage of all eligible people, abuse of the program (welfare fraud), coercion and abuse by employers, imbalance between the incoming and the outgoing numbers of unemployed people (to and from the unemployment insurance fund), weak re-employment, inconsistency in administrative data and statistics, welfare dependency, and lack of coverage for all needs of the unemployed.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • unemployment insurance
  • Welfare
  • welfare dependency
  • Evaluation
  • welfare fraud

 آمار عملکرد قانون بیمۀ بیکاری در کل کشور. (1393). تهران: دفتر بیمۀ بیکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.

 الهیان، محمدجواد؛ گشواد منشی‌زاده. (1389). مجموعه قوانین و مقررات کار و تأمین اجتماعی. جلد دوم: قوانین تأمین اجتماعی. چاپ اول. تهران: مؤسسۀ کار و تأمین اجتماعی.

 امیرکبیری، علیرضا. (1385). رویکردهای سازمان و مدیریت و رفتار سازمانی (چشم‌انداز پست‌مدرن). چاپ اول. تهران: نگاه دانش.

 براتی، جعفر. (1389). نقش قانون بیمۀ بیکاری در تحقق عدالت اجتماعی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه علامه طباطبائی.

 بلیک مور، کن. (1385). مقدمه‌ای بر سیاست‌گذاری اجتماعی. ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی و سعید صادقی جقه. چاپ اول. تهران: مؤسسۀ عالی پژوهش تأمین اجتماعی.

 پارسی، فاطمه. (1390). بررسی دیدگاه‌های اخلاقی در میان آراء طرفداران دو مکتب بازار آزاد (لیبرالیسم) و دولت رفاه. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ علوم اجتماعی. دانشگاه علامه طباطبائی.

 پورعباس، یعقوب. (1385). مطالعۀ تطبیقی بیمۀ بیکاری (چالش‌های قانونی بیمۀ بیکاری در ایران). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه تهران.

 جغتایی، محمدتقی و فریده همتی. (1380). سیاست اجتماعی. چاپ اول. تهران: انتشارات سازمان بهزیستی کشور و دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

 جوادی، فاطمه. (1387). بررسی نیازهای آموزشی مقرری‌بگیران بیمۀ بیکاری با توجه به نیاز بازار کار و مقایسۀ آن با آموزش‌های ارائه‌شدۀ فنی و حرفه‌ای در شهر تهران. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی. دانشگاه علامه طباطبائی.

 خاکسار، محمدحسین و همکاران. (1390). «نگرش و روش سیستمی در حل مسائل فرهنگی ـ اجتماعی؛ با توجه به شرایط بومی ایران». اطلاعات سیاسی اقتصادی. سال بیست و پنجم، شماره 284. صص 156-167.

 روزنامۀ کار و کارگر. 31/4/1392.

 سام‌آرام، عزت‌الله. (1377). بررسی آثار اقتصادی، اجتماعی مقرری بیمۀ بیکاری در زندگی کارگران استفاده‌کننده. طرح پژوهشی. تهران: انتشارات مؤسسۀ کار و تأمین اجتماعی.

 سید جوادین، سید رضا. (1387)، نظریه‌های عمومی سازمان و مدیریت. چاپ اول. تهران: نگاه دانش.

-  غفاری، غلامرضا و رضا امیدی. (1388). کیفیت زندگی، شاخص توسعۀ اجتماعی. تهران: شیرازه.

 فیتزپتریک، تونی. (1383). نظریۀ رفاه، سیاست اجتماعی چیست؟. ترجمۀ هرمز همایون‌پور. تهران: مؤسسۀ عالی پژوهش تأمین اجتماعی و گام نو.

 الکاک، پیت و همکاران. (1391). کتاب مرجع سیاست‌گذاری اجتماعی. ترجمۀ علی‌اکبر تاج مزینانی و محسن قاسمی. جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

 گرینل، ریچارد ام و جی. آر، یوآن ای آندرو. (1389). پژوهش و ارزیابی در مددکاری اجتماعی. چاپ اول. تهران: دانژه.

 محمدپور، احمد و همکاران. (1391). «ارزیابی کیفی عملکرد سازمان‌های بهزیستی و کمیتۀ امداد در کاهش فقر زنان سرپرست خانوار شهر ساری». رفاه اجتماعی. 46 (12)، صص 319-352.

-  محمدپور، احمد. (1389). ضد روش (منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی). جلد اول. تهران: جامعه‌شناسان.

 معاونت اقتصادی و برنامه‌ریزی سازمان تأمین اجتماعی. (1393). دفتر آمار و محاسبات اقتصادی و اجتماعی.

-  Moore, Stephen. (2002). social welfare ALIVE. Third edition published.

-  Sen, A .(1973). On Economic Enequality. Oxford: Clarendon press.