تحلیلی فضایی بر نابرابری‌های آموزشی و نقش آن در پایداری اجتماعی شهری با روش‌های آمار فضایی (مطالعه موردی: شهر سقز) .شهریور روستایی ، کیومرث نعیمی، سلمان محمودی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22054/qjsd.2016.4884

چکیده

پایداری اجتماعی شهری مستلزم رعایت عدالت اجتماعی و عدالت فضایی و توجه متوازن به وجوه مختلف حیات جامعه است؛ به‌گونه‌ای که نیروی انسانی را به فراگرد توسعه خوشبین سازد. امروزه به‌دلیل رشد فزاینده شهرها، گسترش فیزیکی شهر و توزیع ناعادلانه خدمات و امکانات، بحث نابرابری‌های فضایی در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه حوزه آموزشی ساکنین شهرها، یکی عوامل محوری اثرگذار بر پایداری سکونتگاه‌ها شناخته شده است. از این رو پرداختن به موضوع نابرابری فضایی و به‌تبع آن نابرابری آموزشی در مباحث شهری اهمیت بسزایی یافته است. هدف این پژوهش تحلیلی بر نابرابری‌های‌ شهری با تأکید بر نابرابری‌های آموزشی در میان ساکنین بلوک­های شهر سقز و نقش آن در پایداری اجتماعی شهری سقز و شناسایی بلوک­ها و محدوده­های مطلوب و نامطلوب از نظر وضعیت کلی آموزشی ساکنین آن است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و برای جمع‌آوری داده‌ها و اطّلاعات مورد نیاز، از روش میدانی ـ کتابخانه‌ای، از مجموعه داده‌های بلوک‌های آماری برای شهر سقز سال 1390 موجود در مرکز آمار ایران استفاده شده. برای تجزیه‌و‌تحلیل اطلاعات با به‌کارگیری مدل­های آمار فضایی[1]، تحلیل لکه­های داغ[2] و خود‌همبستگی فضایی[3] در نرم‌افزار Arc/GIS و آزمون پیرسون در نرم‌افزار SPSS مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که بلوک­های شهر سقز بر پایه شاخص‌های آموزشی دارای نابرابری‌ فضایی هستند. بلوک‌های در وضعیت نامطلوبی در محدوده محلات 1، 6، 7، 8، 13، 17، 18 قرار دارند و بلوک‌های در وضعیت مطلوبی در محدوده محلات 2، 4، 8، 9، 11، 12، 13، 14، 15، 18، 19 قرار دارند. همچنین الگوی فضایی پراکنش و شکل نابرابر‌ی‌های آموزشی در شهر سقز از مدل خوشه­ای[4] تبعیت می­کند و طبق نتایج به‌دست‌آمده از آزمون پیرسون، بین نابرابری‌های آموزشی و پایداری اجتماعی شهری با ضریب همبستگی **054/0- و با عنایت به اینکه سطح معناداری کمتر از 05/0 است، می‌توان گفت که رابطه معنی‌دار معکوسی وجود دارد. به این معنی که افزایش نابرابری‌های آموزشی در سطح شهر بر میزان پایداری اجتماعی شهری تأثیر منفی دارد.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Spatial Analysis of Educational Inequalities and Its Role in Urban Social Sustainability the Spatial Statistical Methods (a Case Study of Saqqez)

چکیده [English]

Urban sustainability depends on relative welfare, citizen participation and social awareness for all community members. In fact, sustainability requires observing social and spatial justice and balanced attention to different aspects of community life, so that human resources optimistically take part in the development process. Today, due to the growth of cities, the physical development of cities and the lack of equitable distribution of services and facilities, spatial inequalities in different spheres, particularly in the field of education of urban residents, are among the key factors affecting the sustainability of settlements. Therefore addressing the issues of spatial inequality and educational inequality are very important. This paper tries to analyze educational inequality in different urban blocks and its role in the stability of  the city ofSaqqez. For the purpose of this research, analytical method was used and to gather data and information, library method was employed. The statistical data belonged to 2011, available in theCenter ofStatistics ofIran; the data was analyzed using spatial statistics models, Hot Spot Analysis and Autocorrelation Moran’s I. The results show that theblocks of Saqqez had educational inequality. Blocks 1, 6, 7, 8, 13, 17, and 18 had an undesirable situation, while blocks 2, 4, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 18, and 19 had a proper situation. And distribution pattern of educational inequality in Saqqez follows the cluster model. According to the results from Pearson Test, between educational inequalities and urban sustainability, with a correlation coefficient of (-0.054 **) and with regard to the significance level of less than (0.050), there is a reverse significant relationship. This means that an increase in the educational inequality has a negative impact on urban sustainability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key Concepts: Social Sustainability
  • Spatial Iustice
  • Educational Inequality
  • Spatial Statistics
  • Saqqez
منابع

-  احمدیان، امیر. (1380)، اولین گزارش ملی توسعه انسانی جمهوری اسلامی ایران سال 1387. تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

-  بارگاهی، رضا. (1392)، تحلیلی بر پایداری شهرهای جدید. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه گلستان.

-  پاگ، سدریک. (1383)، شهرهای پایدار در کشورهای درحال‌توسعه، ترجمه: ناصر محرم‌نژاد، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری.

-  ام‌البنین. (1382)، «آموزش و جنسیت در ایران»، مجله مطالعات زنان، (1) 2: 70ـ100.

-  حسن‌زاده، رمضان. (1391)، روش­های تحقیق در علوم رفتاری، تهران: ساوالان.

-  حاتم؛ امیرهوشنگ مهریار. (1385)، «قومیت، نابرابری آموزشی و باروری»، دو فصلنامه نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. 1.

-  حسینی، هادی. (1393)، «تحلیل و ارزیابی پایداری اجتماعی در شهر نوشهر»، مجله جغرافیا و پایداری محیط، 12:‌‌ 57ـ71.

-  حسین‌زاده دلیر، کریم؛ ساسان‌پور، فرزانه (1385)، «روش جای پای اکولوژیکی (بوم‌شناختی در پایداری کلان‌شهرها با نگرشی بر کلان‌شهر تهران»،  فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 82.

-  دانشپور، زهره. (1385)، «تحلیل نابرابری فضایی در محیط­های پیراشهری (کوششی در استفاده از رهیافت برنامه‌ریزی و مدیریت راهبردی در تهران)»، نشریه هنرهای زیبا، 28: 5ـ14.

-  دهقان، حسین. (1386)، «فرصت­ها و تهدیدها برای آموزش و پرورش در مواجهه با نابرابری فضایی در فناوری اطلاعات و ارتباطات»، فصلنامه تعلیم و تربیت. (23) 3 (پیاپی 91): 126ـ163.

-  سامری، مریم؛ حسنی، محمد؛ سیدعباس‌زاده، میر محمد؛ موسوی، میرنجف. (1394)، «تبیین نابرابری‌های آموزشی و ارائه مدل توسعه آموزشی به‌منظور آمایش و نیل به عدالت آموزشی، موردشناسی: مناطق آموزشی استان آذربایجان غربی»، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‌ای. 14.

-  ساوج، مایک؛ وارد؛ آلن. (1387)، جامعه‌شناسی شهری، ترجمه: ابوالقاسم پوررضا، تهران: سمت.

-  سرخ‌جعفر، اسماعیل. (1386)، «نابرابری­های آموزشی و نابرابری­های فضایی در بعد قومی ومنطقه­ای (مطالعه موردی: دوره ابتدایی استان آذربایجان غربی)»، فصلنامه تعلیم وتربیت. (23) 3.

-  شاه‌آبادی. اکبر؛ بنیاد،  لیلا. (1393)، «بررسی مؤثر بر نابرابری آموزشی در بین دانش‌آموزان شهر کازرون»،مجله مطالعات جامعه‌شناختی جوانان. 13.

-  شکرگزار، اصغر. (1385)، توسعهمسکنشهریدرایران، تهران: انتشارات حق‌شناس.

-  شکویی، حسین؛ موسی کاظمی، سیدمهدی. (1378)، «مؤلفه‌های اجتماعی ـ اقتصادی توسعه پایدار شهری، پژوهش موردی: قم». اولین همایش مدیریت توسعه پایدار در نواحی شهری، دانشگاه تبریز.

-  شیخاوندی، داوود. (1383)، «مفاهیم برابری و نابرابری فلسفه­های غربی»، مجله رشد و آموزش علوم اجتماعی. (1) 1.

-  شیخ ­بیگلو، رعنا؛ تقوایی، مسعود؛ وارثی، حمیدرضا. (1391)، «تحلیل فضایی محرومیت و نابرابری­های توسعه در شهرستان‌های ایران»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی رفاه اجتماعی. (12) 46.

-  صمدی، بهرام. (1384)، نابرابری و احساس نابرابری (برسی روند نابرابری درآمد در ایران و احساس نابرابری در بین شهروندان تهرانی)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.

-  طهماسبی، فردین؛ میرزایی، خلیل؛ کامران، فردین. (1388)، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس نابرابری‌های اجتماعی و پیامدهای آنها در شهر تهران»، نشریه پژوهش­های اجتماعی، (5) 14.

-  عزیز‌زاده، هادی. (1365)، «بررسی نابرابری دستیابی به فرصت­های آموزشی بین استان‌های کشور در سال تحصیلی 1365ـ 1366»، فصلنامه تربیت معلم، (4) 3.

-  عسگری، علی. (1390)، تحلیل­های آمار فضایی با Arc/GIS. انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.

-  فیالکوف، یانکل. (1383)، جامعه‌شناسی شهر، ترجمه: عبدالحسین نیک‌نهر، تهران: آگه.

-  گرپ، ادوارد بی. (1373)، نابرابری اجتماعی: دیدگاه­های نظریه‌پردازان کلاسیک و معاصر، ترجمه: محمد سیاهپوش و احمدرضا غروی‌زاده، تهران: انتشارات معاصر.

-  مرکز آمار ایران. (1390)، سرشماری سال 1390.

-  مهندسان مشاور نقش پیراوش. (1387)، آخرینطرح تفضیلی سقز مصوب 1387، کردستان: سازمان مسکن و شهرسازی استان کردستان.

-  هاروی، دیوید. (1372)، عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه: فرخ حسامیان، محمدرضا حائری و بهروز منادی‌زاده، تهران: نشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

-  یاسوری، مجید. (1388)، «بررسی وضعیت نابرابری در استان خراسان رضوی»، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 12.

 

-  Bracho, Teresa; Jimena, gonzalez; & Fernandez, hernandez (2005). Equidad Educative: A Vancesenla Definicion de Suconcepto.

-  Drakakis- Smith, David (2000). Third World Cities. Second Edition. London: Routledge.

-  Graham, Haughton; Hunter, Collin (1997). “Developing sustainable urban development models. Cities. 14: 195-189.

-  Hadder, R. (2003). Development Geography. London, New York: Routledge.

-  Kanbur, Ravi; Venables, Anthony j. (2005). Spatial Inequality Development. Oxford: Oxford University.

-  lawrence, Roderick J. (2002). “Inequalities in urban areas: Innovative approaches to complexIssues”. Scandinavian Journal of Public Health. 30: 34-40.

-  López, Néstor (2005). Educational Equityand Social. Challenges of education in the newLatin American scene.

-  Manderschei, K. (2011). “Planning sustainability: Intergenerational and international justice in spatial planning strategies”. Antipode. (4) 1: 197-216.

-  Martic, M.; Savic, G. (2001). “An application of deafor comparative analysis and ranking of egions in Sebia with regarde to social-economic development”. European Journal of Operetional Research. 132: 343-356.

-  Nidi, N. (2007). “The reason for dropout and their eemployment status”. Indian Journal of Research.

-  Popson, Nancy; Ruble, A. Blair (2001). “A test of urban social sustainability, S losses and gains, intentions and prospects”. Journal of Urban Anthropology. 30 (4): 107-119.

-  Tosun, Cevat (2001). “Challenges of sustainable tourism development in developing world: the case of Turkey”. Journal of Tourist Management . 22.

منابع

-  احمدیان، امیر. (1380)، اولین گزارش ملی توسعه انسانی جمهوری اسلامی ایران سال 1387. تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

-  بارگاهی، رضا. (1392)، تحلیلی بر پایداری شهرهای جدید. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه گلستان.

-  پاگ، سدریک. (1383)، شهرهای پایدار در کشورهای درحال‌توسعه، ترجمه: ناصر محرم‌نژاد، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری.

-  ام‌البنین. (1382)، «آموزش و جنسیت در ایران»، مجله مطالعات زنان، (1) 2: 70ـ100.

-  حسن‌زاده، رمضان. (1391)، روش­های تحقیق در علوم رفتاری، تهران: ساوالان.

-  حاتم؛ امیرهوشنگ مهریار. (1385)، «قومیت، نابرابری آموزشی و باروری»، دو فصلنامه نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. 1.

-  حسینی، هادی. (1393)، «تحلیل و ارزیابی پایداری اجتماعی در شهر نوشهر»، مجله جغرافیا و پایداری محیط، 12:‌‌ 57ـ71.

-  حسین‌زاده دلیر، کریم؛ ساسان‌پور، فرزانه (1385)، «روش جای پای اکولوژیکی (بوم‌شناختی در پایداری کلان‌شهرها با نگرشی بر کلان‌شهر تهران»،  فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 82.

-  دانشپور، زهره. (1385)، «تحلیل نابرابری فضایی در محیط­های پیراشهری (کوششی در استفاده از رهیافت برنامه‌ریزی و مدیریت راهبردی در تهران)»، نشریه هنرهای زیبا، 28: 5ـ14.

-  دهقان، حسین. (1386)، «فرصت­ها و تهدیدها برای آموزش و پرورش در مواجهه با نابرابری فضایی در فناوری اطلاعات و ارتباطات»، فصلنامه تعلیم و تربیت. (23) 3 (پیاپی 91): 126ـ163.

-  سامری، مریم؛ حسنی، محمد؛ سیدعباس‌زاده، میر محمد؛ موسوی، میرنجف. (1394)، «تبیین نابرابری‌های آموزشی و ارائه مدل توسعه آموزشی به‌منظور آمایش و نیل به عدالت آموزشی، موردشناسی: مناطق آموزشی استان آذربایجان غربی»، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‌ای. 14.

-  ساوج، مایک؛ وارد؛ آلن. (1387)، جامعه‌شناسی شهری، ترجمه: ابوالقاسم پوررضا، تهران: سمت.

-  سرخ‌جعفر، اسماعیل. (1386)، «نابرابری­های آموزشی و نابرابری­های فضایی در بعد قومی ومنطقه­ای (مطالعه موردی: دوره ابتدایی استان آذربایجان غربی)»، فصلنامه تعلیم وتربیت. (23) 3.

-  شاه‌آبادی. اکبر؛ بنیاد،  لیلا. (1393)، «بررسی مؤثر بر نابرابری آموزشی در بین دانش‌آموزان شهر کازرون»،مجله مطالعات جامعه‌شناختی جوانان. 13.

-  شکرگزار، اصغر. (1385)، توسعهمسکنشهریدرایران، تهران: انتشارات حق‌شناس.

-  شکویی، حسین؛ موسی کاظمی، سیدمهدی. (1378)، «مؤلفه‌های اجتماعی ـ اقتصادی توسعه پایدار شهری، پژوهش موردی: قم». اولین همایش مدیریت توسعه پایدار در نواحی شهری، دانشگاه تبریز.

-  شیخاوندی، داوود. (1383)، «مفاهیم برابری و نابرابری فلسفه­های غربی»، مجله رشد و آموزش علوم اجتماعی. (1) 1.

-  شیخ ­بیگلو، رعنا؛ تقوایی، مسعود؛ وارثی، حمیدرضا. (1391)، «تحلیل فضایی محرومیت و نابرابری­های توسعه در شهرستان‌های ایران»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی رفاه اجتماعی. (12) 46.

-  صمدی، بهرام. (1384)، نابرابری و احساس نابرابری (برسی روند نابرابری درآمد در ایران و احساس نابرابری در بین شهروندان تهرانی)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.

-  طهماسبی، فردین؛ میرزایی، خلیل؛ کامران، فردین. (1388)، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس نابرابری‌های اجتماعی و پیامدهای آنها در شهر تهران»، نشریه پژوهش­های اجتماعی، (5) 14.

-  عزیز‌زاده، هادی. (1365)، «بررسی نابرابری دستیابی به فرصت­های آموزشی بین استان‌های کشور در سال تحصیلی 1365ـ 1366»، فصلنامه تربیت معلم، (4) 3.

-  عسگری، علی. (1390)، تحلیل­های آمار فضایی با Arc/GIS. انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.

-  فیالکوف، یانکل. (1383)، جامعه‌شناسی شهر، ترجمه: عبدالحسین نیک‌نهر، تهران: آگه.

-  گرپ، ادوارد بی. (1373)، نابرابری اجتماعی: دیدگاه­های نظریه‌پردازان کلاسیک و معاصر، ترجمه: محمد سیاهپوش و احمدرضا غروی‌زاده، تهران: انتشارات معاصر.

-  مرکز آمار ایران. (1390)، سرشماری سال 1390.

-  مهندسان مشاور نقش پیراوش. (1387)، آخرینطرح تفضیلی سقز مصوب 1387، کردستان: سازمان مسکن و شهرسازی استان کردستان.

-  هاروی، دیوید. (1372)، عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه: فرخ حسامیان، محمدرضا حائری و بهروز منادی‌زاده، تهران: نشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

-  یاسوری، مجید. (1388)، «بررسی وضعیت نابرابری در استان خراسان رضوی»، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 12.

 

-  Bracho, Teresa; Jimena, gonzalez; & Fernandez, hernandez (2005). Equidad Educative: A Vancesenla Definicion de Suconcepto.

-  Drakakis- Smith, David (2000). Third World Cities. Second Edition. London: Routledge.

-  Graham, Haughton; Hunter, Collin (1997). “Developing sustainable urban development models. Cities. 14: 195-189.

-  Hadder, R. (2003). Development Geography. London, New York: Routledge.

-  Kanbur, Ravi; Venables, Anthony j. (2005). Spatial Inequality Development. Oxford: Oxford University.

-  lawrence, Roderick J. (2002). “Inequalities in urban areas: Innovative approaches to complexIssues”. Scandinavian Journal of Public Health. 30: 34-40.

-  López, Néstor (2005). Educational Equityand Social. Challenges of education in the newLatin American scene.

-  Manderschei, K. (2011). “Planning sustainability: Intergenerational and international justice in spatial planning strategies”. Antipode. (4) 1: 197-216.

-  Martic, M.; Savic, G. (2001). “An application of deafor comparative analysis and ranking of egions in Sebia with regarde to social-economic development”. European Journal of Operetional Research. 132: 343-356.

-  Nidi, N. (2007). “The reason for dropout and their eemployment status”. Indian Journal of Research.

-  Popson, Nancy; Ruble, A. Blair (2001). “A test of urban social sustainability, S losses and gains, intentions and prospects”. Journal of Urban Anthropology. 30 (4): 107-119.

-  Tosun, Cevat (2001). “Challenges of sustainable tourism development in developing world: the case of Turkey”. Journal of Tourist Management . 22.