مقایسه تطبیقی مفاهیم «مکان» و «خارج از مکان» در توسعه اجتماعی شهر از دیدگاه روانشناسی محیطی.

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه شهرسازی، واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

چکیده
هدف از طراحی محیطی، همان آفرینش مکان‌هاست. اما در این میان «خارج از مکان»‌‌ها هم مهمند. با در دست داشتن این نقطه شروع، پرسش‌‌هایی درباره تعریف، بازشناسی، شالوده و موقعیت مکان‌ها و خارج از آن‌‌ها مطرح ‌می‌شود؛ به‌گونه‌ای که شناسایی و تبیین تصورات مکان در رأس امور قرار ‌می‌گیرند. آیا فقط «مکان»‌‌ها رونق دارند یا «خارج از مکان‌ها» نیز پویا هستند و سرزندگی دارند؟در این تحقیق برای یافتن پاسخ، دو مفهوم به‌ظاهر متمایز «مکان» و «خارج از مکان» در شهر از دیدگاه روانشناسی محیط به‌طور تطبیقی مقایسه شده است. در این بین سیمای فیزیکی، فعالیت‌‌ها و معانی مواد خام هویت مکان هستند و دیالکتیک بین آن‌‌ها، روابط ساختاری بین این هویت است که گاه احساس ‌می‌شود در «خارج از مکان‌ها» نیز بروز ‌می‌یابند. در این پژوهش با استفاده از روش‌‌های تحلیل محتوای کیفی و تحلیل داده‌‌های برداشت شده با روش مطالعات میدانی به چیستی مفهوم مکان در شهر پرداخته ‌می‌شود، تا معیار‌های تشکیل دهنده آن شناسایی شود. این معیار‌ها برای ارزیابی «خارج از مکان» در شهر به‌کار گرفته شده است تا به این پرسش پاسخ دهد که چرا «خارج از مکان»‌‌ها در شهر گاهی به اندازه«مکان»‌‌ها مهم و پر رونق‌اند. در این پژوهش که عمدتا با روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است، نتایج  نشان ‌می‌دهد تلاش برای حذف پدیده‌‌های «خارج از مکان» در شهر‌ها امری صددرصد مثبت به‌شمار ‌نمی‌‌رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study between Place and out of Place Concepts in City Social Development with an Environmental Psychology Approach

نویسنده [English]

  • Alireza Bandarabad
Department of urban planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University
چکیده [English]

A Comparative Study between Place and out of Place Concepts in City Social Development with an Environmental Psychology Approach
Alireza Bandarabad[1]
Received: 9/9/2017                 Accepted: 9/1/2018
           
Abstract
The aim of environmental design is the creation of places. But in the meantime, "out of places" is also  important. With this starting point, questions are asked about the definition, recognition, foundation, and location of places and outside them, so that identifying and explaining the imagination of the place would be at the top of the affair. Are only "places" booming, or "out of places" are also dynamic and refreshing? In this study in order to find an answer, the two seemingly distinct concept of "place" and "out of place" in the city are compared in a comparative perspective of environmental psychology. In this context, the physical image, activities and meanings are raw materials of the place identity and the dialectics between them is the structural relationship between this identity, which is sometimes felt to occur in "out of places." In this research, applying qualitative content analysis methods and by through analyzing the data extracted by the field studies method, the concept of place in the city is discussed in order to identify its constituent criteria. These criteria are used to evaluate "out of place" in the city to answer the question why "out of places" in the city are sometimes as important as "places". The results of this study, which are mainly based on the qualitative content analysis method, show that efforts to remove "out-of-place" phenomena in cities are not completely positive.
Keywords: Place, Out of Place, City, Urban Space, Environmental Psychology
 



[1]. Department of Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic AzadUniversity,
     Tehran, Iran.   bandarabad@yahoo.com

منابع

-   پاکزاد، جهانشاه. (1385)، مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری، تهران: انتشارات شهیدی.

-   پاکزاد، جهانشاه. (1388)، سیر اندیشه‌‌ها در شهرسازی (3) از فضا تا مکان، تهران: انتشارات شهیدی.

-   پرتوی، پروین. (1387)، پدیدارشناسی مکان، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

-   جوان فروزنده، علی؛ مطلبی، قاسم. (1390)، «مفهوم حس تعلق به مکان و عوامل تشکیل ‌دهنده آن»، فصلنامه هویت شهر، شماره 8، سال پنجم.

-   حبیبی، رعنا. (1387)، «تصویر‌های ذهنی و مفهوم مکان»، نشریه هنر‌های زیبا، شماره 35.

-   رضازاده، راضیه؛ حیدری، بهاره. (1389)، «فرآیند طراحی مکان با هویت»، فصلنامه آبادی، شماره 69.

-   شاهچراغی، آزاده؛ بندرآباد، علیرضا. (1394)، محاط در محیط: کاربرد روانشناسی محیطی در معماری و شهرسازی، انتشارات جهاد دانشگاهی تهران.

-   شولتز، کریستین نوربرگ. (2002)، مفهوم سکونت؛ به‌سوی معماری تمثیلی، ترجمه محمود امیر یاراحمدی، انتشارات آگاه، 1381.

-   شولتز، کریستین نوربرگ. (1988)، ریشه‌‌های معماری مدرن، ترجمه محمدرضا جودت، تهران: انتشارات شهیدی، 1386.

-   فلاحت، محمدصادق. (1384)، «مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهنده آن»، نشریه هنر‌های زیبا، شماره 26.

-   کانتر، دیوید. (1997)، روانشناسی مکان، ترجمة مریم امیری خواه، نشر فضا.

-   م‍ات‍لاک‌، ج‍ان. (2000)، آش‍ن‍ای‍ی‌ ب‍ا طراحی م‍حی‍ط و من‍ظر‌، ترجمة حوزه معاونت خدمات شهری س‍ازم‍ان‌ پ‍ارک‌‌ها و ف‍ض‍ای‌ س‍ب‍ز ش‍ه‍ر ت‍هران‌، ت‍هران‌: 1379.

-   نسبیت، کیت. (1996)، نظریه‌‌های پسامدرن در معماری، ترجمه محمدرضا شیرازی، تهران: نشر نی، 1386.

-   نقی‌زاده، محمد؛ امین‌زاده، بهناز. (1382)، «مفهوم و مراتب فضای کیفی»، فصلنامه فرهنگستان هنر، شماره 8.

-   نقی‌زاده، محمد. (1389)، تحلیل و طراحی فضا‌های شهری، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر.

 

-    Casey, E. S. (1994), Getting back in to place, Bloomington Indiana university press.

-    Cross, J. E. (2001), What is Sense of Place, Research on Place& Space, Website Retrieved 12 Mar. 2003 p. 2-8

-    Hidalgo, Carmona& Henandez, Bernard. (2001), “Place Attachment: Conptual and Empirical Question”, Journal of Environmental psychology, vol21.

-    Najafi,M.& Mohd sheriff, M. K. B. (2011), “The Concept of Place and Sense of Place In Architectural Studies”, International Journal of Human and Social Science, No: 6: 3, p. 190.

-    Relph, E. (1976), Place and place lessness, pion, London.

-    Trancik, Rojer. (1986), Finding Lost Space: Theories of Urban Design, Van Nostrand Reinhold, New York.

-    Yatmo, Yandi Andri. (2009), “Perception of street vendors as ‘out of place’ urban elements at day time and night time”, Journal of Environmental Psychology, 29, (2009) 467–476.