نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشیار جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

3 استاد جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

امروزه اقتصادفرهنگ، یک صنعت راهبردی در اقتصاد ملی کشورها است. سیاستگذاری در تولید، توزیع و مصرف محصولات فرهنگی از مهم‌ترین وظایف دولت‌ها در سطح جهان و محور اصلی توسعه اقتصادفرهنگ است. توسعه‌یافتگی اقتصادفرهنگ با ویژگی‌های دولت و نوع عملکرد آن در ارتباط است. ایران با وجود منابع غنی فرهنگی، در شاخص‌های اقتصادفرهنگ، فاصله زیادی با کشورهای توسعه‌یافته و حتی کشورهای مشابه خود مانند ترکیه دارد. هدف مطالعه حاضر بررسی ویژگی‌ها و عملکرد دولت ایران و ترکیه در اقتصادفرهنگ با رویکرد تطبیقی-تاریخی است. در جمع‌آوری داده‌ها از روش‌های تحلیل اسناد و تحلیل ثانویه استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که دولت ترکیه دارای ویژگی‌های دولت‌های توسعه‌گراست و در دوره‌های مختلف با پایبندی بر رویکرد نئولیبرالیسم و سکولاریسم و اصول اساسی در دستیابی به توسعه به‌ویژه فرهنگی، وجود وفاق نخبگانی و ثبات در برنامه‌ها به رشد و پیشرفت صنایع فرهنگی در بعد اقتصادی کمک کرده است. در ایران پرهیز از رویکرد سرمایه‌دارانه و گرایش به رویکردهای عدالت‌محور پس از انقلاب اسلامی منجر به حضور بیش از حد دولت در بخش فرهنگ و هنر و به‌دنبال آن کمرنگ شدن حضور بخش خصوصی و مردمی شده است. هم‌‌چنین تعدد نهادهای سیاستگذار و عدم وفاق نخبگانی، تعدد سیاست‌های فرهنگی، فراهم نکردن زیرساخت‌های حقوقی و مادی و عدم وجود بسترهای مساعد بین‌المللی و ناهم‌سازی با سیاست‌های فرهنگی غربی در مقایسه با ترکیه، عامل توسعه‌نیافتگی اقتصادفرهنگ در ایران شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Government and development of the cultural economy: A comparison of Iran and Turkey

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Derakhshan 1
  • Ali Entezari 2
  • Mohammad Hossein Panahi 3

1 Ph.D. in Cultural Sociology, Department of Sociology, Allameh Tabatabai University

2 Chair of Department of Sociology at Allameh Tabatabi' University

3 Allameh Tabataba ; University

چکیده [English]

Economy of culture is regarded as a strategic industry in the national economies of countries. Policy in the production distribution and consumption of cultural products is one of the most important duties of governments, Despite its rich cultural resources Iran lags behind developed countries and even comparable countries such as Turkey. The aim of the present study is to investigate the characteristics of the government of Iran and Turkey in the EC with a comparative-historical approach. Document and secondary analysis approaches have been utilized to acquire data. The study's findings indicate that the Turkish government has the characteristics of development-oriented governments and that in different periods by adhering to the approach of neoliberalism and secularism and the basic principles in achieving development, especially in the cultural field, the existence of elite consensus and Stability in programs has aided the growth and progress of cultural industries. Avoiding the capitalist approach and tending to justice-oriented approaches after the Islamic revolution led to excessive presence of the government in the culture and art sector, and as a result, the presence of the private sector diminished. Also, the multiplicity of policy-making institutions and the lack of consensus among elites, the lack of legal and material infrastructure, the lack of favorable international platforms, and the disharmony with Western cultural policies compared to Turkey, are factors EC underdevelopment in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • economy of culture
  • development
  • governance
  • comparative study
  • people's participation
  • اکبری، محمدعلی. (1381)، «تجربیاتی از برنامه­ریزی فرهنگی در ایران (1320-1357)»، مجله شورای فرهنگ عمومی، شماره 33: 30-24.
  • امید، جمال. (1390)، تاریخ سینمای ایران (1357-1279)، تهران: روزنه.
  • انتظاری، علی و درخشان، فاطمه. (1396)، «اقتصاد فرهنگ و اقتصاد مقاومتی؛ بررسی نقش تولید و مصرف فرهنگی»، همایش جامعه، فرهنگ و اقتصاد مقاومتی، دانشکده علوم اجتماعی علامه طباطبائی.
  • اوانز، پیتر. (1382)، توسعه یا چپاول، ترجمه: عباس زندباف و عباس مخبر، تهران: انتشارات طرح نو.
  • آبراهامیان، پرواند. (1390)، تاریخ ایران مدرن، ترجمه: محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
  • آذرنگ، عبدالحسین، دهباشی، علی. (1393)، تاریخ شفاهی نشر ایران، تهران: ققنوس.
  • ببی، ارل. (1388)، روش­های تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه: رضا فاضل، تهران: سمت.
  • بلیکی، نورمن. (1387)، طراحی پژوهش­های اجتماعی، ترجمه: حسن چاووشیان، تهران: نی.
  • بهارلو، عباس. (1380)، تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
  • بهمنی، خدنگ؛ ایوبی، حجت­الله و مولائی آرانی. (1395)، «بررسی تطبیقی سیاستگذاری فرهنگی در کشورهای اسلامی؛ مورد مطالعه: ترکیه و مصر»، دین و سیاست فرهنگی، شماره 6: 34-7.
  • پاگ، پیتر. (1386)، کینز (قدم اول)، مترجم: علی معظمی جهرمی، تهران: شیرازه.
  • پرچمی، داود و درخشان، فاطمه. (1398)، «بررسی تطبیقی رابطه توسعه اقتصادفرهنگ و نظم در جامعه»، فصلنامه علوم اجتماعی، 26 (86): 40-1.
  • پناهی، محمدحسین. (1394)، «توسعه فرهنگی ضرورت توسعه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی»، فصلنامه برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 6 (22): 23-1.
  • تراسبی، دیوید. (1393)، اقتصاد سیاست فرهنگی، ترجمه: سوسن علائی، تهران: سوره مهر
  • حسینی، سید احمد. (1381)، «بررسی تحلیلی برنامه اول و دوم توسعه در بخش فرهنگ و مقایسه آن با برنامه سوم توسعه کشور از حیث واقع بینی و اثربخشی»، مجله دانشور پزشکی، 10 (42): 52-41.
  • حسینی، سیدشمس­الدین و شفیعی، افسانه. (1386)، «نقش دولت در اقتصاد و توسعه؛ مطالعه تجربه ایران»، اقتصاد و جامعه، شماره 11: 150-131.
  • دلفروز، محمدتقی. (1399)، دولت و توسعه اقتصادی: اقتصاد سیاسی توسعه در ایران و دولت­های توسعه­گرا، تهران: آگاه.
  • رزاقی، ابراهیم. (1370)، الگوی توسعه اقتصادی ایران، تهران: توسعه.
  • رشیدپور، علی. (1393)، اقتصادفرهنگ و جهانی­شدن: مفاهیم و نظریه­ها، تهران: مرکز ملی جهانی­شدن.
  • رنجکش، محمد جواد. (1397)، «بررسی تطبیقی دیپلماسی فرهنگی ایران و ترکیه در آسیای مرکزی»، سیاست و روابط بین­الملل، 2 (4): 84-69.
  • زمانی، رضا. (1396)، «سیکل­های اقتصادسیاسی ایران از انقلاب مشروطه تا اوایل دهه 1390»، مجلس و راهبرد، 24 (91): 34-5.
  • شاپیرو، جان سالوین. (1391)، لیبرالیسم: معنا و تاریخ آن، ترجمه: محمدسعید حنایی کاشانی، تهران: مرکز.
  • شکیبانیا، مهدی. (1385)، «نگرشی بر ابعاد برنامه­ریزی فرهنگی»، فصلنامه مهندسی فرهنگی، شماره 49: 19-16.
  • صالحی امیری، سیدرضا و عظیمی دولت­آبادی. (1395)، مبانی سیاستگذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی، تهران: ققنوس.
  • صفار، محمد. (1395)، مطالعه تطبیقی سیاستگذاری فرهنگی در ایران و ترکیه، رساله دکتری رشته سیاستگذاری عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  • علوی­تبار، علیرضا. (1379)، ارزیابی بخش فرهنگ در برنامه­های اول و دوم توسعه، تهران: دال.
  • عمویی، حامد. (1391)، «بررسی مقایسه ای سیاست های فرهنگی و اجتماعی در ایران و ترکیه مطالعه تطبیقی دوره رضا شاه و آتاتورک»، علوم سیاسی، 8 (20): 224-193.
  • فلیک، اووه. (1392)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نی.
  • فیتز پاتریک، تونی. (1392)، نظریه­های رفاه جدید، ترجمه: هرمز همایون­پور، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
  • قوچانی، محمد. (1384)، «لویاتان ایرانی»، مجله بازتاب اندیشه، شماره 70: 1128- 1119.
  • کاتوزیان، محمدعلی. (1387)، اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه: محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: مرکز.
  • کی­بین، رابرت. (1398)، مورد پژوهی در تحقیقات اجتماعی، ترجمه: هوشنگ نائبی، تهران: نی.
  • گریفین، کیت. (1397)، راهبردهای توسعه اقتصادی، ترجمه: حسین راغفر، تهران: نی.
  • مشحون، حسن. (1388)، تاریخ موسیقی ایران، تهران: فرهنگ نشر نو.
  • مطلبی، مسعود؛ بای، عبدالرضا و برزو، خلیل. (1399)، «بررسی تطبیقی تأثیر سیاست‌گذاری فرهنگی بر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران و ترکیه (مطالعه موردی صنایع فرهنگی)»، جامعه­شناسی سیاسی ایران، 3 (4): 712-696.
  • مصلی­نژاد، عباس و اکبری، سمانه. (1391)، «نقش دولت در توسعه اقتصادی ترکیه در سه دهه اخیر»، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 4 (2): 79-55.
  • معاونت هنری. (1399)، سالنامه آماری فرهنگ و هنر، دفتر مطالعات و برنامه­ریزی راهبردی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • مک­گوییگان، جیم. (1388)، بازاندیشی در سیاست فرهنگی، ترجمه: نعمت­الله فاصلی و مرتضی قلیچ، تهران: دانشگاه امام صادق.
  • ملکان، مجید و موذن، کاظم. (1394)، «سیاستگذاری موسیقی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی رسانه، 26 (2): 68-45.
  • مهرابی، مسعود. (1398)، تاریخ سینمای ایران: از آغاز تا سال 1357، تهران: نظر.
  • نفیسی، حمید. (1394)، تاریخ اجتماعی سینمای ایران، تهران: مینوی خرد.
  • نورث، داگلاس. (1385)، نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه محمد رضا معینی، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
  • پایگاه اطلاعاتی خانه کتاب، آمار نشر کتاب: https://db.ketab.ir/amarreport.aspx
  • قانون برنامه اول تا ششم توسعه، مرکز پژوهش­های توسعه:

https://rc.majlis.ir/fa/law/search

  • اصول سیاست فرهنگی کشور: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/100172