برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی

چکیده مقاله حاضر منعکس کنندة چگونگی سلامت و نحوه زندگی پدر - مادر بزرگ‌ها در شهر تهران است. این شهر بزرگ علاوه بر سالمندان بومی ‌خود، طی دهه‌های اخیر پذیرای سالمندان و پدر- مادربزرگ‌هایی بوده است که به همراه فرزندان خود به ‌این شهر مهاجرت کرده‌اند‌. وجود پدر- مادربزرگ‌ها و نگاهِ به آنها باعث می‌گردد، تا ضمن اینکه نسل جوان با گذشته ارتباط برقرار می‌کند، زمینه سازی می‌گردد تا دورة سالمندی را نیز برای خود برنامه‌ریزی نمایند. همین طور، مقاله کیفیت زندگی سالمندان را تا جایی که به سلامت آنها مربوط می‌گردد، بررسی و شناسائی می‌کند. ارائه تصویری از اختلالاتِ مربوط به سلامت سالمندان خود به پیش بینی بیماری‌های احتمالی و کیفیت زندگی نسل‌های جوانی که بسوی دوره دوم زندگی یا دورة میانسالی پیش می‌روند، کمک می‌نماید. مقاله همچنین به جستجوی این می‌پردازد که تا چه‌اند‌ازه شرایط اجتماعی و اقتصادی پدر - مادر بزرگ‌ها با یکدیگر متفاوت است. در این مقاله تحلیل داده‌ها درباره پدر - مادر بزرگ‌ها، موارد انعکاس و ابعاد کمی ‌و کیفی این جمعیت رو به افزایش را نه تنها در تهران، بلکه بعنوان تصویری شفاف در تمام ‌ایران ارائه می‌دهد. روش تحقیق بکار گرفته شده در این مقاله از نوع پیمایشی می‌باشد که پیش از آن به بررسی زمینه‌های نظری و تولید منابع مربوط پرداخته شده است. در مقاله 452 خانواده دارای پدربزرگ و مادربزرگ مورد بررسی قرار گرفته است.  

چکیده نظم و امنیت از شاخص‌های اساسی رفاه انسان‌ها محسوب می‌شوند و چرخ‌های رشد و تعالی جامعه و افراد آن در گرو تامین این نیاز اساسی است. در این پژوهش سعی شده است با بررسی رابطه اعتماد اجتماعی (به عنوان عنصری اجتماعی) و احساس امنیت در میان شهروندان تهرانی به راهکارهایی برای ارتقاء این مهم دست یابیم. روش تحقیق حاضر پیمایشی بوده و شهروندان تهرانی بالای 15 سال ساکن در 22 منطقه تهران، جامعه آماری آن را تشکیل می‌دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر تعیین شد. روش نمونه‌گیری در این پژوهش خوشه­ای چند مرحله‌ای است و ابزار گرد آوری اطلاعات پرسشنامه بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که احساس امنیت از حیث سن و تحصیلات متفاوت است. سن و احساس امنیت رابطه مثبت اما تحصیلات و احساس امنیت رابطه منفی با یکدیگر دارند. اما در میان زنان و مردان تفاوت معناداری در احساس امنیت دیده نشد. همچنین رابطه مثبتی میان اعتماد واحساس امنیت برقرار است. از سوی دیگر احساس امنیت شهروندان تهرانی در سطح متوسط به پایین می‌باشد. با ارتقاء اعتماد اجتماعی می‌توان بر احساس امنیت افزود. با توجه به همبستگی نسبتاً قوی میان اعتماد نهادی و احساس امنیت،‌ می‌توان با بهبود عملکرد نهادها و جلوگیری از جرایم نرم افزاری درون سازمان‌ها به ویژه سازمان‌هایی که متولی برقراری نظم اجتماعی هستند، همچنین با کار فرهنگی- تربیتی در زمینه افزایش اعتماد تعمیم یافته، به افزایش احساس امنیت به عنوان یکی از شاخص‌های اساسی رفاه اجتماعی و توسعه یاری رساند.  

چکیده توسعه گردشگری به عنوان یک پدیده فرهنگی، گسترش دهنده فرصت‌های تبادل فرهنگی بین گردشگر و جامعه میزبان است. شکل، ساختار، فضاها و ساخت و سازهای عمومی و... از عناصر شکل­دهنده هویت تاریخی شهرها هستند و احداث این گونه بناها و بسیاری دیگر از ساخت و سازهای شهری، باعث ایجاد کشش بیشتر برای شهرها می­شود. گردشگری فرهنگی حرکت انسان­ها برای بازدید از جاذبه­های فرهنگی است که با هدف به دست آوردن اطلاعات و تجربه جدید، برای ارضای نیازهای فرهنگی صورت می­گیرد. اصفهان از جمله شهرهایی است که می‌توان آن را از میان شهرهای مهم دنیا، مستثنی و منحصر به فرد تلقی کرد این ویژگی ناشی از کالبد شهر است که در مجموع یک واحد منسجم و ارزشمند تلقی می‌شود و حامل نکته‌های تفکری و بینشی خاص است. اصفهان نه تنها تبلوری از یک نوع جهان­بینی است بلکه با داشتن ده­ها جاذبه تاریخی، فرهنگی، مذهبی، طبیعی و... از نظر تنوع مکانی از بی‌مانندترین شهرهای موجود محسوب می‌شود. این تحقیق از نوع کاربردی توسعه­ای است، بر این اساس برای تحلیل گردشگری فرهنگی- تاریخی شهر اصفهان اقدام به شاخص­سازی در پنج بُعد اقتصادی، رقابتی، اجتماعی و فرهنگی، تسهیلات و خدمات و جذابیت شد و سپس معیارها و زیر معیارهای تعیین شده در مدل AHP پیاده و ارزیابی شدند. نتایج نشان دهنده رتبه نخست مجموعه نقش جهان و رتبه دوم مجموعه هشت بهشت در بین جاذبه­های تاریخی شهر اصفهان است، همچنین بر اساس مقایسه‌های زوجی بین معیارها، معیارهای اجتماعی - فرهنگی و جذابیت در اولویت بالاتر قرار گرفته­اند؛ بنابراین در توسعه گردشگری فرهنگی- تاریخی اثرگذارتر هستند.  

چکیده رابطۀ اخلاق و اقتصاد از موضوع‌های مورد بررسی در بحث‌های امروزین علوم انسانی است. از یک منظر، قائلان به لزوم جدایی اقتصاد از اخلاق بر این نکته تأکید دارند که اقتصاد از آنجا که به دنبال فراهم‌نمودن امکانات برای رفع محدودیت‌ها و ارتقاء سطح زندگی افراد است، امری اخلاقی است که دست نامرئی بازار آن را هدایت می‌کند. اما از منظری دیگر و با تأکید بر پیامدهای منفی ناشی از سیاست‌های اقتصادی، این باور وجود دارد که مداخلۀ دولت برای اخلاقی‌کردن اقتصاد امری ضروری است و شکل‌گیری و توسعۀ دولت‌های رفاه و سیاست‌های رفاهی در این راستا تحلیل می‌شود. هر کدام از نظریه‌های گوناگون اخلاق با تأکید بر یکی از عناصر کنش فردی، جوهرۀ فرد و قوانین و مناسبات حقوقی، به تبیین رابطۀ اخلاق و اقتصاد پرداخته‌اند. این مقاله با وارد کردن رفاه اجتماعی به‌عنوان یک سازه در تحلیل، بر رویکرد چندفاعلی برای تبیین رابطۀ اخلاق و اقتصاد تأکید دارد.  

چکیده به منظور بررسی تحقیقات انجام شده در حوزه آداب و مهارت‌های زندگی فراتحلیلی در این زمینه برروی88 تحقیق که تا سال 1387 در مراکز آموزشی و پژوهشی استان تهران، اصفهان و آذربایجان شرقی انجام شده بودند صورت گرفت.جهت انجام فراتحلیل از چک لیست محقق ساخته‌ای که در برگیرنده سه قسمت شناسنامه پژوهش، کلیات پژوهش و نتایج و پیشنهادهای پژوهش بود استفاده گردید. چک لیست توسط دو ارزیاب اجرا شد و نتایج ارزیابی به وسیله ضریب پایایی بین ارزیابان مورد بررسی قرار گرفت. ضریب پایایی بین دو ارزیاب 97% به دست آمد. برخی از نتایج این فراتحلیل به قرار زیر است: اغلب پژوهش‌های مورد بررسی در این تحقیق بر روی نوجوانان و دانش‌آموزان عادی مقطع دبیرستان بوده و تعداد کمی‌نیز بر روی دانشگاهیان و دانش‌آموزان دوره راهنمایی انجام شده است. حدود 88 درصد تحقیقات مورد نظر در حوزه آداب و مهارت‌های زندگی که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند، در بین سال‌های 80 تا 87 انجام شده در صورتی که قبل از سال 74 هیچ پژوهشی در این زمینه صورت نگرفته است. در زمینه تکنیک تجزیه و تحلیل داده‌ها اغلب پژوهشگران از روش آزمون T گروه‌های مستقل برای تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش خود استفاده نموده‌اند. طبق بررسی‌های به عمل آمده از 88 پژوهش مورد بررسی در حوزه مهارت‌های زندگی و موضوعات مربوط به آن ، حدود 86 پرسشنامه گوناگون در زمینه مهارت‌های زندگی توسط پژوهشگران مورد استفاده قرار گرفته است. از 88 پژوهش مورد بررسی ، در 72 پژوهش، محقق دانشجوی کارشناسی ارشد بوده و 13 نمونه نیز اختصاص به طرح‌های پژوهشی داشته است و 3 پژوهشگر نیز برای دریافت رساله دکتری تخصصی خود موضوع مهارت‌های زتدگی را انتخاب کرده بودند. در ارتباط با محتوا، مهارت‌هایی چون بخشودگی، مدیریت کسب و کار در منزل (که در زمره مهارت‌های زندگی بومی‌ قرار دارند) با کمترین فراوانی مواجه هستند. گرایش بیش از حد به تحقیقات کمّی، تاکید بیش از حد بر استفاده از پرسشنامه و عدم استفاده مناسب از مصاحبه و مشاهده، عدم مشاهده یک مطالعه دقیق تطبیقی در این حوزه، گرایش بیش از حد بر مهارت‌های زندگی مورد نظر فرهنگ غرب و کم اعتنایی به مهارت‌های زندگی متناسب با فرهنگ ایرانی- اسلامی، استفاده همزمان از فرضیه و سوال در بسیاری از تحقیقات، عدم دقت در روش‌های دقیق نمونه‌گیری و بسنده کردن به کمترین نمونه مورد نیاز، تمرکز انجام مطالعات بر روی دانش‌آموزان دبیرستانی و کم اعتنایی به دانش‌آموزان راهنمایی و بزرگسالان، تکه تکه کردن مهارت‌های زندگی و عدم توجه همزمان به مجموعه مهارت‌ها در مطالعات از جمله نقایص روش شناختی و محتوایی پژوهش‌های انجام شده در حوزه آداب و مهارت‌های زندگی است.  

چکیده حضور گسترده زنان در عرصه اجتماع نقش بسزایی در بالندگی و پیشرفت کشور دارد. در همین راستا احداث و توسعه مجموعه­های شهر بانو با هدف ظرفیت­سازی و افزایش توانمندی بانوان در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی می‌تواند مفید باشد. بنابراین مطالعه حاضر به بررسی ارزیابی تاثیر اجتماعی این مراکز بر ابعاد گوناگون توانمندسازی زنان می‌پردازد. این پژوهش به روش پیمایش انجام شده و جامعه‌ آماری آن را تمام زنان مراجعه‌کننده به مجموعه‌‌های شهربانو در مناطق 1، 2، 8 و 14 شهرداری تهران تشکیل می‌دهد. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران 237 نفر برآورد شده و روش نمونه‌گیری، چندمرحله‌ای می‌باشد. نتایج بدست آمده بیانگر آن است که احداث مجموعه‌های شهربانو در مناطق مورد مطالعه و نیز استفاده زنان از آنها، توانسته در ابعاد گوناگون زنان را توانمند ساخته و توانایی‌ها و مهارت‌های آنها را گسترش دهد. دیگر یافته‌ها از طریق آزمون تحلیل عاملی پیرامون ابعاد گوناگون توانمندی نشان داد که میانگین نمره توانمندسازی فردی زنان برابر با 4، توانمندسازی خانوادگی برابر با 61/3، توانمندسازی حرفه‌ای برابر با 36/3 و توانمندسازی اجتماعی برابر با  43/3 است. بر حسب ویژگی‌های فردی می‌توان بیان داشت که زنان خانه‌دار و دارای تحصیلات دیپلم بیشترین استفاده را از این مراکز دارند و نیز بیش از دیگران تحت تاثیر برنامه‌های این مجموعه‌ها هستند. در نهایت با توجه به روند استفاده مداوم زنان از این مراکز و افزایش مهارت‌ها و ظرفیت‌های آنها در ابعاد گوناگون می‌توان مطرح کرد که این مراکز می‌توانند موجبات تغییر در ارزش‌های عام‌گرایانه زنانه را به خاص‌گرایانه فراهم آورند که به نوبه خود نوعی فردگرایی زنانه را در جامعه دامن می‌زند.  

چکیده این پژوهش با اتکای به نظریه‌استر بزرف در باره فرآیند توسعه در پی پاسخ گویی به‌این پرسش است که‌ آیا ورود تکنولوژی منجر به توانمندی زنان شالیکار شمال ایران شده ‌است؟ برای پاسخگویی به‌این پرسش از روش کیفی استفاده شده ‌است و نسلی از زنان در یک دوره 15 ساله مورد مطالعه قرار گرفته است. و تحول فعالیت‌ها، فرصت‌ها و منابع در دسترس آنان مورد مشاهده و بررسی قرار گرفت. به نظر می‌رسید که با ورود تکنولوژی عملاً نقش‌های زنان کاهش یافته و آنان به حاشیه فعالیت تولیدی رانده شده و دسترسی آنان به منابع مالی قدرت کاهش یافته‌است. مشاهدات حکایت از تفاوت ابزارهای مورد استفاده زنان و مردان و نیز جدایی نقش‌های آنان داشت. در فرآیند توسعه و در فعالیت‌هایی که شرایط و امکانات منطقه اجازه ورود تکنولوژی را به آنان می‌داد، نقش‌ها از فعالیت‌های زنانه خارج شده و به فعالیت‌های مردانه افزوده شده ‌است. پیامد کاهش فعالیت‌های زنان آن بود که کنترل محدود زنان بر منابع قدرت مالی حاصل از مالکیت برنح یا زمین و نیز فروش آن، بیش از پیش کم شود و دسترسی آنان به منابع تشویق کننده قدرت از جمله مالکیت نیز محدود شود. تغییر این نقش‌ها زنان را بیشتر به زنان خانه دار تبدیل کرده و روابط اجتماعی آنان را نیز در سطح محلی با دیگر زنان کاهش داده‌است.  

چکیده موضوع بهبود و رفاه مانند بسیاری از پدیده­ها به لحاظ ارتباط آن با انسان چند بُعدی و نیز ارتباط آن با یک مجموعه کلی، نیازمند شناخت قابل قبولی از موضوعات گوناگون مرتبط است. این تحقیق با کاربرد مفاهیم میان رشته­ای و با بهره­گیری از روش پیمایشی، موضوع «رفاه اجتماعی» را مورد بحث قرار داده است. بدین­ منظور در ابتدا به ارائه مهمترین دیدگاه‌های سیاست اجتماعی و راهکارهای ارائه شده از سوی این دیدگاه‌ها درباره برقراری رفاه اجتماعی پرداخته و با برجسته ساختن «دیدگاه دولت فعال» به تشریح چگونگی برقراری رفاه اجتماعی با استناد به این دیدگاه پرداخته شده است. در ادامه، این پژوهش نشان می­دهد از آنجایی که برقراری رفاه اجتماعی مستلزم تطبیق تابع رفاه دولت (برنامه­های رفاهی دولت) و تابع رفاه اجتماعی (نیازهای رفاهی مردم) است و حاصل تحلیل پیمایشی (نیاز سنجی) در بین شهروندان تهرانی نشان داد که 60 درصد پاسخگویان اشتغال را مهمترین نیاز حال حاضر شرایط ایران دانسته­اند، و با توجه به نرخ بالای بیکاری در سال­های اخیر، ایجاد اشتغال توسط دولت به نوعی  می­تواند توفیقی در برقراری رفاه اجتماعی از طریق تطبیق توابع یاد شده باشد.