برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی

چکیده تغیر نیازهای اقتصادی، صورتبندی اجتماعی معاصر از تولید به مصرف، چرخش فرهنگی در جامعه شناسی و رواج علاقه به فرآیندهای نمادین در جریان کنش اجتماعی، عواملی هستند که مصرف را به یکی از کانونی ترین موضوعات مطالعاتی در جامعه شناسی معاصر تبدیل کرده‌اند. پژوهش حاضر در همین راستا و برای شناسایی الگوهای مصرف و بررسی عوامل موثر بر این الگوها در میان ساکنان شهر تهران  صورت گرفته است. در بخش ادبیات نظری علاوه بر چشم­اندازهای تاریخی  و سطح کلان، دیدگاه‌های مربوط به سطح  خرد یعنی رفتار و اعمال کنشگران فردی نیز بررسی شده­اند. تحقیق به روش پیمایش و با استفاده از پرسشنامه در میان 410 نفر از افراد 15 تا 45 ساله­ ساکن شهر تهران انجام شده است. نتایج تحقیق نشان دهنده توزیع طبقاتی الگوهای مصرف و انطباق آنها بر جایگاه افراد در فضای سلسله مراتب اجتماعی است. درنتیجه به نظر می‌رسد که سخن گفتن از بررسی قشربندی و تمایزهای اجتماعی بر مبنای مصرف و سبک زندگی به جای پویش‌های ساختاری و طبقاتی – در شرایط کنونی جامعه‌ایران -  فعلاً امکان­پذیر نیست، چرا که ‌این عوامل خود نمودی از جایگاه طبقاتی­اند.  

چکیده هدف این مطالعه، کاوش در برساخت اجتماعی پدیده تجارت مرزی و چگونگی تفسیر آن از دیدگاه مرزنشینان شهرستان مریوان است. داده‏های این مطالعه‏ کیفی از طریق مصاحبه عمیق، مشاهده‌ مشارکتی و اسناد و مدارک گردآوری شده و از روش نظریه زمینه‏ای برای تحلیل داده‏ها استفاده شده است. با کمک روش نمونه­گیری کیفی، نظری و هدفمند با 22 نفر از مطلعین کلیدی مصاحبه شده تا اشباع نظری حاصل گردد، نهایتاً داده­های گردآوری‏شده در قالب 30 مفهوم، 4 مقوله­ عمده و نهایتاً یک مقوله هسته کدگذاری و تحلیل شده‏اند. 4 مقوله­ عُمده عبارتند از: بستر اکولوژیک، تنگناهای اقتصادی، قرابت خویشاوندی و بین فرهنگی، سیاست­های راهبردی­ واکنشی­ حکومتی. مقوله هسته نیز که دیگر مقولات کُلی را شامل می­شود مقوله "­توسعه­نیافتگی­" است. نظریه­ زمینه­ای حاصله نهایتاً در قالب مدلی پارادایمیک، شامل سه بُعد بسترها، تعاملات و پیامدها ارایه شده است. بر مبنای نتایج این تحقیق، پدیده تجارت مرزی برساختی اجتماعی است و به مثابه امری تاریخی و بسترمند، نتیجه واکنش­ها و تعاملات مردمان منطقه به فرصت­ها و محدودیت­های وضعیت­های جغرافیایی، معیشتی و اقتصادی، فامیلی ـ فرهنگی و سیاسی است. به عبارت دیگر، بازسازی معنایی خوانش مرزنشینان از چگونگی ­برساخت پدیده تجارت مرزی نشان دهنده آن است  که آن­ها پدیده­ تجارت مرزی را به مثابه واکنش و راهبرد گریز ناپذیر به شرایط توسعه­نیافته منطقه در ابعاد گوناگون و وضعیت خویشاوندی و قرابت­های بین فرهنگی حاکم بر منطقه درک و تفسیر کرده­اند.  

چکیده امروزه کیفیت زندگی به دلیل غفلت از جنبه‌های کیفی زندگی انسان، بسیار مورد توجه قرار گرفته است، به گونه‌ای که ‌این واژه به مفهومی ‌فراگیر در علوم انسانی تبدیل شده است. هدف از این تحقیق سنجش سطح کیفیت زندگی جانبازان 69-50 درصد شهرستان دزفول و تعیین عوامل موثر بر آن می‌باشد که در چارچوب نظری آن از نظر افراد زیر استفاده کرده‌ایم: زان (تاثیر ویژگی‌های فردی بر کیفیت زندگی)، دبلیو باسک و آر سولز باچر، دیوب (تاثیر اوقات فراغت بر کیفیت زندگی)، براون، ولف کنگ زاف، هورنکوئیست، فرانس (تاثیر درآمد بر کیفیت زندگی)، از نظریه سازمان جهانی بهداشت و بوسیله پرسشنامه‌ای که ارایه داده است نیز برای سنجش سطح کیفیت زندگی استفاده شده است. این تحقیق با روش پیمایش صورت گرفته و از پرسشنامه برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. جمعیت مورد مطالعه در آن جانبازان 69-50 درصد شهرستان دزفول می‌باشند که 177 نفر بوده و به صورت سرشماری  مورد بررسی قرار گرفته‌اند. به کمک این پژوهش مشخص شد که بیشتر جانبازان 69-50 درصد شهرستان دزفول از نظر کیفیت زندگی در سطح متوسطی قرار دارند و همچنین مشخص شد که متغیرهای میزان تحصیلات، اوقات فراغت، میزان درآمد و رضایت از خدمات ارایه شده توسط بنیاد شهید و امور ایثارگران به جانبازان 69-50 درصد، بر روی کیفیت زندگی این گروه تاثیرگذار است.  

چکیده سیاست اجتماعی موضوعی است که به طرز فراگیری زندگی کنشگران اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده است و آنها همواره در معرض سیاست‌های اجتماعی گوناگون قرار دارند. بازتاب این موضوع را می‌توان در پژوهش‌های پیرامون سیاست اجتماعی که به منشأ، دلایل و پیامدهای این موضوع می‌پردازند، پیگیری کرد. در این مقاله پژوهش سیاست اجتماعی در ایران را از سه بُعد ضرورت، وضعیت و دشواری‌های آن مورد بررسی قرارداده‌ایم. قصد داریم اهمیت توجه به سیاست اجتماعی را به عنوان موضوع علم اجتماعی خاطر نشان سازیم و نیمرخی از وضعیت پژوهش در این حوزه را در ایران نشان دهیم. علاوه بر این، برخی تنگناها و دشواری‌های فراروی پژوهشگران در این حوزه را برشماریم و در پایان پیشنهادهایی برای پژوهش در این زمینه ارائه نماییم. این پژوهش با روش تحلیل اسنادی نشان می‌دهد که کمتر تلاش علمی و سازمان‌یافته برای مطالعه تجربی سیاست اجتماعی صورت گرفته و سیاست اجتماعی با همه اهمیتی که دارد هنوز ماهیت نظری و مفهومی خود را در ایران نیافته است. به هر روی، سیاست اجتماعی حوزه‌ای بکر برای مطالعه پژوهشگران علوم اجتماعی است و دقت‌نظر در انتخاب موضوعات و موشکافی آنها، در صورت دسترسی آسان و روزآمد به اطلاعات و داده‌ها، می‌تواند ادبیات نظری و تجربی این حوزه را در ایران پربار سازد. افزون بر این،‌ پژوهش‌ها در این حوزه باید بتوانند بر عملکرد و جهت‌گیری دولت‌ها در حل مسائل اجتماعی تأثیر بگذارند.  

چکیده احساس امنیت به‌عنوان یک پدیده روانشناختی- اجتماعی تحت تأثیر عوامل زیادی است. در این پژوهش با بهره‌گیری از نظرات هویت اجتماعی گیدنز و جنکینز 7 فرضیه و زیرفرضیه طرح و به روش پیمایش و با ابزار پرسشنامه محقق ساخته از حجم نمونه 267 نفری از جامعه ‌آماری زنان و دختران 18سال به بالای شهر تهران آزمون گردید. نتایج پژوهش نشان داد که 52% نمونه مورد بررسی احساس امنیت زیاد دارند، 3/34% درحد متوسط و 7/13% احساس امنیت اجتماعی کمی دارند. احساس امنیت جانی بیش از مالی و حیثیتی است. آزمون فرضیات هم نشان داد که افرادی که از هویت اجتماعی قوی‌تر، ارتباط اجتماعی بیشتر، هویت فردی بالاتر، اعتماد به نفس بیشتر و تعلقات مذهبی بالاتری برخوردارند، احساس امنیت‌اجتماعی بالاتری هم دارند. در این پژوهش رابطه اعتماد بنیادین و احساس امنیت تأیید نشد.

چکیده فضاهای شهری در سراسر جهان برای سالیان متمادی در زمره با اهمیت‌ترین مکان­ها برای اهداف گردشگری بوده­اند. شهرها متشکل از عناصر، اجزاء، فضاها، عملکردها و قوانین حاکم، بعلاوه روابط جاری و موضوعات مرتبط با آنها، به عنوان بزرگترین مجموعه­ها و آثار انسانی، جلوه­های متنوعی از زیبایی را به انسان القاء می­کنند. فضای گردشگری شهری، فضایی است که منابع گردشگری در آن موجود و الگوی رفتاری گردشگران تابعی از منابع گردشگری است. ضرورت پژوهش حاضر از آن روست که با توجه به توان تاریخی، فرهنگی و طبیعی، شهر کرمانشاه، ظرفیت­های بالقوه فراوانی برای جذب گردشگر و به تبع آن بهره مندی از مزایای آن در این شهر وجود دارد که، در صورت اعمال مدیریتی پویا، آثار مثبت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به همراه خواهد آورد؛ ضمن این که منجر به‌ایجاد قطب گردشگری شهری، در غرب کشور، خواهد شد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، میدانی و کتابخانه‫ای است. اطلاعات به دست آمده از طریق پرسشنامه، در شاخص‌های بیستگانه دسته‌بندی و از طریق مدل تحلیل عاملی به عوامل معنادار خلاصه شده و در نهایت، سهم و نقش هر عامل در مدیریت گردشگری شهری، مشخص شده است. نتایج نشان دهنده آن است که عامل گسترش امکانات و خدمات زیربنایی با مقدار ویژه 31/3 و درصد واریانس 8/29، اولین و مهم‌ترین عاملی است که بیشترین برازش را در برداشته است بنابراین، متغیرهای مربوط به گسترش امکانات و خدمات زیر بنایی، مؤثرترین متغیرها در مدیریت فضاهای گردشگری شهری هستند. دومین عامل مؤثر، طراحی و برنامه­ریزی صحیح و علمی‌ است که از مقدار ویژه 78/2 و درصد واریانس 47/22 برخوردار است.  

چکیده هدف این مقاله شناخت میزان رضایت خانوادگی و سلامت روان زنان متاهل شاغل در شرکت هواپیمایی هما (شهر تهران سال 1384) و مقایسه آن در بین کارکنان پروازی و غیر پروازی این شرکت می‌باشد. بدین منظور به بررسی تاثیر متغیرهای دموگرافیک (سن، تحصیلات، میزان درآمد، نوع شغل، تعداد فرزندان و طول مدت ازدواج) بر دو متغیر رضایت خانوادگی و سلامت روان و رابطه  بین این دو متغیر با یکدیگر پرداخته شده است. در این مطالعه 51 نفر از زنان متاهل شاغل در بخش پروازی و 51 نفر از زنان متاهل شاغل در بخش غیر پروازی شرکت هواپیمایی هما که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده بودند شرکت داشتند.روش این پژوهش از نوع علّی- مقایسه‌ای بوده و جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه و با استفاده از پرسشنامه انجام گرفته است. برای سنجش میزان رضایت خانوادگی از تست اینریچ[1] (پرسشنامه رضایتمندی زناشویی) و تست GHQ [2] (پرسشنامه سلامت عمومی) استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که میانگین میزان رضایت خانوادگی و سلامت روان در دو نمونه مورد مطالعه در حد متوسط قرار داشته و نمونه مورد مطالعه در بخش پروازی در مقایسه با گروه مشابه در بخش غیر پروازی از میزان سلامت روانی کمتری، بویژه در زمینه خرده مقیاس‌های اضطراب و اختلال در کارکرد اجتماعی برخوردار بودند. در این تحقیق بین میزان رضایت خانوادگی و سلامت روان هر دو نمونه رابطه مستقیم و معناداری وجود داشته است. متغیر رضایت خانوادگی ارتباط مستقیم با میزان تحصیلات همسر و ارتباط معکوس با سن زنان و طول مدت ازدواج ایشان داشته است. بین سن همسر، میزان درآمد زوجین، میزان تحصیلات زنان، تعداد فرزندان و شغل همسر با دو متغیر رضایت خانوادگی و سلامت روان رابطه معناداری وجود نداشته است.